Yazı Detayı
20 Temmuz 2019 - Cumartesi 23:47 Bu yazı 609 kez okundu
 
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -1
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -1

1914-1918 yılında Osmanlı imparatorluğu tarifi imkansız maddi ve manevi kayıplara uğradı. Fırsat kollayan emperyalist güçler ve onların maşası olan Rumlar ve Ermeniler fırsattan istifade Anadolu'yu ele geçirmek ve Türk milletine en son darbeyi indirmek için harekete geçtiler.

1914 öncesi bölgede yaşayan 428.000 insan muhacir olarak yollara düştü. Bunlardan resmi kayıtlara göre 208.000 kişi yollarda şu veya bu sebepten şehit oldu, öldü. 1916-18 arasında gerçekleşen Rus ve Ermeni işgali sonucunda şehir yakıldı, yıkıldı yağmalandı. Hele 12 Şubat 1918'den 12 Mart 1918'e kadar geçen süre içinde  Erzurum ilçe ve köylerinde 50.000'den fazla Müslüman Türk Ermeni Çeteleri tarafından şehirt edildi.

Açlık, yokluk, kıtlık felaket boyutundaydı. İnsanlar at pislikleri içinden çıkardıkları arpa tanelerini yiyerek midelerine bir şeyler yolluyordu.İşte bu ortamda Milli Mücadele başladı.

Henüz Mondros Mütarekesi yapılmamıştı. Doğuda Ermeni çeteler masum sivilleri öldürüyor, yıllarca beraber yaşadıkları Müslüman Türkleri öldürerek yok ediyorlardı. Bu ortamda Milli Mücadelenin başlangıcı denebilecek hareketlenmeler başlamış, işin fitilini İspir Müftüsü Mustafa Efendi, Alvar İmamı Muhammet Lütfü Efendi, Keğanılı Mahmut Çavuş ateşlemişlerdi.

Şubat 1918. Yer Erzurum´un İspir kazası. Dönemin müftüsü Mustafa Efendi kendisini ciddi endişelendiren bir olayı gördü.

Ermeni Çeteleri boş durmuyordu.  Erkek elbisesi giymiş, ayakları çizmeli "Akan" adında bir Ermeni kadınını üç adamıyla, yedi katır yüklü cephaneyi İspir´e getirmişti. Akan ve adamları silah ve cephaneyi Hodiçır köyüne taşıdılar. Ermeniler silahlanıyordu. Bunlara tedbir alınması gerekiyor Müftü Mustafa Efendiyi  bu yönde karar lamaya sürüklüyordu.

Olayları takip eden Müftü; lakabı "İnayetin Osman" olan kişiyi  çağırarak; Akan adlı kadını takip et, çetecileri hallet ve silahları ele geçirerek bize getir, demesiyle operasyon başlıyordu.  Bunu üzerine İnayetin Osman yanına Mustafa adlı arkadaşını alarak Kaban köprüsünde Akan ve adamlarına tuzak kurmak suretiyle muhtemel bir felaketi önlemiş, ele geçirilen silahları müftüye getirmişti. Yine üst aramalarında "Akan" adlı kadın üzerinde buldukları belgeyi Mustafa beye getirdi. Belge okunduğunda  iş iyice aydınlanmış, Ermeni Çete Reisi  Antraniğin Bayburt´tan İspir´e gelerek katliam yapacağı öğrenilmiş oluyordu.

Aynı günlerde Batum´dan İspire gelmekte olan Taşnak çetecisi Zaven Zekeryan adlı kişi  Tortumlu biri tarafından öldürülmüş üzerindeki belge alınıp Mustafa Efendi´ye getirilerek  verilmişti. Belge okunduğunda Ermeni çetelerin İspir ve yöresindeki niyetleri iyiden iyiye ortaya çıkmıştı. Belgeler okunarak Mustafa Efendi durumdan  haberdar edilmişti.

Bütün bunlara karşı Mustafa Efendi bütün kasabalıyı çağırmış, durumun vahametini anlatmış, gereken tedbirleri almaya başlamış ve Şeyhin Hacı Bey, Cerrah Hasan Efendi, Hacı Hayrullah Efendi, Çamlıca´lı Mehmet Bey, Azerbaycanlı Hasan ve Ali Beyler ile toplantı yaparak gereken tedbirleri almayı kararlaştırmıştı. Toplantıda Halka:

1-Silah ve Cephane dağıtımı yapılacak, 2- Eli silah tutan herkesin göreve gelmesi sağlanacak, 3-Rize´den yardım talep edilecek, 4- Erzurum´a bir kurye ile gizlice Bayburt katliamı haber verilecek, 5-Tortum ve Yusufeli kazalarının uyarılması sağlanacaktı.

Alınan kararlar vakit kaybetmeksizin hayata geçirilmiş, İspir çevresinde bulunan dört geçitten; Traht, Karakoç, Yanık köprü ve Karakaya geçitleri tutularak düşman sızmasının önüne geçilecekti. Çünkü Hodiçır ve Mohurgut yöresinden gelen Ermeniler kinle doluydu. Katliam yaklaşmaktaydı. Bunun üzerine 24 saat içinde bütün komutanlar tayin edilmiş, hızla görev yerlerine gönderilmişlerdi.

Traht boğazı komutanlığına Firuz Bey, Karakoç boğazına Şeyh Hacı Bey,  Kırık Yanık köprü tarafına Suluka Hasan Efendi, Karakaya boğazına  Hacı Ali Bey gönderildiler.

Bu arada Karakaya, Yanıkköprü ve Karakaya muharebeleri yapılmış, hücumlar püskürtülmüş bir Şubatta Tortum ve Yusufeli´ne, Bayburt katliamı haber verilmiş, Erzurum´a gönderilen haberciler ne yazık ki  yolda yakalanmış, Hasan çavuş ve arkadaşı şehit edilmişlerdi.

Müftü Mustafa Efendi bir komutan gibi gidebildiği tüm bölgelere gitmiş, halkın maneviyatını yükseltmeye çalışmış,   Suluka Hasan kuvvetleri Norşen köyüne kadar ilerlemiş, Karasu üzerinde bulunan Mülk köprüsünde bir Ermeni çete komutanı  ve adamlarını halletmişlerdi. Baskını Suluka Hasan Bey ve arkadaşları gerçekleştirmiş, düşmanın güçlü olduğu, toplarının bulunduğunu fark edince geri çekilip yeniden mevzilenmişlerdi. Bu arada Ermeni çeteleri İğdasor, Tosik, Ortuzu ile bir kısım ova köyüne zarar vermiş, bu köylerin halkı da kaçarak Norşen´e gelmişlerdi.

Şubat ayı içinde Hodiçır muharebeleri de yapılmış, Ermeni çeteleri kaçmış, İspir´den gelen kuvvetler Gürcü Boğazı'na yönelmiş, bölgenin kurtuluşu için gelen Rüştü Paşa kuvvetlerine katılmışlardı.

 KEĞANİLİ MAHMUT ÇAVUŞ VE ŞEKERLİ SAVUNMASI

Mahmut Ağa Narman'ın Keğani köyünden olup zengin, misafirperver, açık fikirli, çalışkan birisiymiş. Savaş yıllarında Devlet otoritesinin olmadığı, Ermenilerin bölgeyi ele geçirmek ve çevrede katliam yapmak için harekete geçtikleri günlerde Abdurrahman Oğlu Mahmut Ağa (Çavuş) kendi imkanlarıyla satın aldığı silah ve mühimmatı kurduğu 84 kişilik müfrezeye dağıtarak onları silahlandırmış ve Ermenilerin 300 kişilik gücüne karşı kahramanca savaşarak Başta Keğani köyü olmak üzere Şekerli ve yöresini perişan olmaktan kurtarmış, Oltu´lu Süvari kumandanı Bilal Efendi ile teşriki mesai yaparak  civardaki köyleri koruma altına almış, yaptıkları hücumlarla  Ermenin çetelerin geri çekilmesini sağlamıştır. Böylece vatanın bağımsızlığını kazanmasındaki köşe taşlarından biriside Narman ve çevresinde gerçekleşmiş, Milli Mücadeleye giden yolda bir adım daha atılmıştır. Mahmut Çavuşun gösterdiği bu gayrete karşılık; Milletvekili Ahmet Hamdi, Müftü Hasan Lütfü, Müderris Hafız Halil  ve ilgili azaların müşterek imzaladığı berat Mahmut Çavuşa verilmiştir. 1934 yılında vefat etmişti.

DEVAM EDECEK

 
Etiketler: 100., YILINDA, MİLLİ, MÜCADELE, VE, ERZURUM, -1,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
15 Kasım 2020
1900-1955 YILLARI ARASINDA ERZURUM'UN DİN ADAMLARI
176 Okunma.
09 Kasım 2020
ERZURUM MÜFTÜLÜĞÜNE AÇIK MEKTUP
156 Okunma.
03 Kasım 2020
ÖLÜM VE YALNIZLIK
140 Okunma.
29 Ekim 2020
TEVFİK FİKRET, MEHMET AKİF ERSOY
161 Okunma.
10 Ekim 2020
ERZURUM'LU NİYE YETİM HOCA DEDİ
276 Okunma.
29 Eylül 2020
ERZURUM VEREM SAVAŞ DERNEĞİ
274 Okunma.
18 Eylül 2020
ORTA ÖĞRETİME GENEL BAKIŞ
222 Okunma.
15 Eylül 2020
KAĞITÇILIĞIN TARİHİ VE SEKA'NIN KAPATILMASI
162 Okunma.
04 Eylül 2020
ERZURUM EĞİTİM TARİHİ MÜZESİ
341 Okunma.
29 Ağustos 2020
30 AĞUSTOS ZAFERİ VE İKİ TAZEGÜLLÜ
306 Okunma.
19 Ağustos 2020
AMERİKALILAR BUNLARI YAPARKEN NEREDEYDİNİZ?
244 Okunma.
11 Ağustos 2020
HİLÂFET HALİFELİK TARİHSEL SÜREÇ
253 Okunma.
02 Ağustos 2020
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA AÇIK MEKTUP
285 Okunma.
28 Temmuz 2020
101 YIL ÖNCE ERBAA VE ERZURUM'LU NAHİYE MÜDÜRÜ
195 Okunma.
19 Temmuz 2020
YAYLADA BİR NEHİR: KARASU
365 Okunma.
14 Temmuz 2020
TARİHÎ TÜRK YURTLARINDA EMPERYAL OYUNLAR SONA ERMELİDİR.
216 Okunma.
20 Haziran 2020
KAHRAMAN DOKTORLAR VE KOVİT -19 ÜZERİNE
367 Okunma.
31 Mayıs 2020
AÇIK HAVADA CUMA NAMAZI
361 Okunma.
26 Mayıs 2020
KORONA BİZİ AKILLANDIRAMADI...!
279 Okunma.
04 Mayıs 2020
KORONA ERZURUM VE ÖLÜM
755 Okunma.
28 Nisan 2020
REFORMİST VE MUHAFAZAKAR AYDINLARIN ÇELİŞKİSİ
368 Okunma.
09 Nisan 2020
CAMİDE DEĞİL TOPLUM HAYATINDA DA SAFLARI SIKLAŞTIRIN
510 Okunma.
29 Mart 2020
GÜCÜM ARTIK SADECE DUAYA YETİYOR
532 Okunma.
24 Mart 2020
GÜN TEDBİR ALAMA,BARIŞ VE KARDEŞLEŞME GÜNÜDÜR
376 Okunma.
22 Mart 2020
Hiç bir insan kendi yanlışını İslâm'a mal etmesin
306 Okunma.
16 Mart 2020
KORONA'DAN ÖNCE, KORONA'DAN SONRA
486 Okunma.
02 Mart 2020
GÖÇ,HİCRET,SÜRGÜN
460 Okunma.
09 Şubat 2020
FİLİSTİNDE SON TANGO ve TRUMP
574 Okunma.
02 Şubat 2020
DEPREM VE KADER
338 Okunma.
21 Ocak 2020
2020 YILINDA ÖZELEŞTİRİ YAPMAK
420 Okunma.
14 Ocak 2020
KALKINMA AMA NASIL?
402 Okunma.
06 Ocak 2020
MEHDİ İLE YEHOVA'NIN SAVAŞINA HAZIR OLUN
613 Okunma.
01 Ocak 2020
NOEL YÂ DA YILBAŞI
437 Okunma.
15 Aralık 2019
SİZ HİÇ HODAK OLDUNUZ MU?
689 Okunma.
03 Aralık 2019
ERZURUMUN SORUNLARI VE SİYASİLERE ÇAĞRI
606 Okunma.
23 Kasım 2019
ÖĞRETMEN HATIRALARI OKUNUR
525 Okunma.
11 Kasım 2019
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE?
872 Okunma.
31 Ekim 2019
ERZURUMUN GERİ KALMASININ ZİHİN KODLARI
590 Okunma.
26 Ekim 2019
BARIŞ PINARI HAREKATI KAHRAMAN ORDUMUZ VE SONUÇLARI
508 Okunma.
23 Ekim 2019
ERZURUM'U TANITABİLİYOR MUYUZ?
547 Okunma.
20 Ekim 2019
Sultan Melik Mahallesi ve diğerleri...
559 Okunma.
16 Ekim 2019
DARAĞACI MAHALLESİ
511 Okunma.
06 Ekim 2019
TEPE MEZARLIĞI
449 Okunma.
05 Ekim 2019
İFTİRA
477 Okunma.
09 Eylül 2019
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK
923 Okunma.
05 Eylül 2019
ERZURUM İLE SİVAS'IN SİYASETTEKİ AĞIRLIĞI
537 Okunma.
29 Ağustos 2019
ILICA: NEREDEN NEREYE
722 Okunma.
28 Ağustos 2019
ASKERİ MEKTEPLERİN KISA GEÇMİŞİ
768 Okunma.
18 Ağustos 2019
BENİMLE YÜRMEK İSTER MİSİNİZ?
608 Okunma.
13 Ağustos 2019
ALLAH'U EKBER DAĞINDA DONARAK ŞEHİT OLANLARI ANMA VE UYKU TULUMU
524 Okunma.
02 Ağustos 2019
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM
672 Okunma.
17 Temmuz 2019
SON ARZUSU OLAN TATAR BÖREĞİNİ YAPAMAMIŞTI
557 Okunma.
11 Temmuz 2019
SAYIN VALİM VE KÜLTÜR MÜDÜRÜNE TEŞEKKÜRLER
598 Okunma.
06 Temmuz 2019
BAYRAKTAR'DAN KARAYAZI'YA
661 Okunma.
19 Haziran 2019
Bir Şehadet Üzerine İnanları Düşünmeye Çağırmak
675 Okunma.
09 Haziran 2019
TÜRK COĞRAFYASINDA ETNİK TAHRİK YAPILMAMALIDIR
723 Okunma.
03 Haziran 2019
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NA AÇIK MEKTUP
757 Okunma.
19 Mayıs 2019
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS
719 Okunma.
10 Mayıs 2019
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...!
697 Okunma.
07 Mayıs 2019
Dil...
583 Okunma.
25 Nisan 2019
ERZURUM KİTAP FUARI
865 Okunma.
21 Nisan 2019
Kuyumcu Hafız Nusret Gedik
1151 Okunma.
14 Nisan 2019
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM
986 Okunma.
26 Mart 2019
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU
876 Okunma.
17 Mart 2019
ŞEHİT BURAK TATAR'IN SON VASİYETİ
916 Okunma.
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
1558 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
909 Okunma.
05 Şubat 2019
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
1485 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
1217 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
990 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
1100 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
1410 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
1410 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
1036 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
1324 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
1140 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
1186 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
1639 Okunma.
02 Ekim 2018
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
1534 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
1498 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
1200 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
1387 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
1333 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
1123 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
1916 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
1460 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
1092 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
1325 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
1436 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
1243 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
1549 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
1267 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
1432 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
2876 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
2114 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
1443 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
1635 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
1274 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
1425 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
1626 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
1496 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1776 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
2336 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1741 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1827 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
1655 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
1638 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
1543 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
1681 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
1505 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
1519 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
1503 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
2178 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1823 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1715 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
1646 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
2115 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
1631 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
1683 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
1745 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1624 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
1645 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1734 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1832 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1725 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1735 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
1566 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1744 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1830 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1880 Okunma.
Haber Yazılımı