Yazı Detayı
28 Temmuz 2020 - Salı 22:40 Bu yazı 138 kez okundu
 
101 YIL ÖNCE ERBAA VE ERZURUM'LU NAHİYE MÜDÜRÜ
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

Mutlaka düşünerek satır satır okumanız dileklerimle....!

1 Mayıs 1919'da vaziyeti anlamak ve yer hazırlamak üzere evvela yalnız olarak Erbaa'ya gittim.Hancı Sabri isminde birisinin hanında misafir oldum.Nereli olduğumu sordular.Eşkıyalardan intikam maksadı ile namı müstearla Gürcü ve Batum'lu olduğumu söyledim. Meğerse o eşkıyaları Erbaa'dan idare eden Gürcü Hurşit Efendi isminde bir ihtiyar tüccar varmış, hancı herhalde buna söylemiş olacak ki, bu adam hana kadar geldi.Beni ziyaret etti.Yemeğe davet etti.Büyük ikramlarda bulundu.Ve kazadan nahiyeye hareketimde de kasabayı çıktıktan sonra 50-60 atlı ve silahlının bana intizar ettiğini gördüm.

Bunlar beni istikbal ederek nahiye merkezine kadar götürdüler.Adamları tetkik ettiğimde bizi soyanlardan 5-10 kişiyi bunlar içinde gördüm.Ve hatta nahiyeye gittiğimizde birisinin de nahiye karakolunda jandarma olduğunu anladım.

Onlarda beni tanıdılar.Fakat ben çete başı İzzeti çağırdım.Kabahatin bende olduğunu, kendimi Gürcü olarak tanıttırmadığımdan soyulduğumu, böyle şeylerin kıymeti olmadığını ve zarar varsa onun telafisinin kolay olacağını ve kat'iyyen hatırlarına bir şey getirmemelerini her zaman nahiyeye serbest gidip gelmelerini tembih ederek kendilerine fazla surette itimat telkin ettim. Ve neticede ziyanın bir kısmını aldım. Bu çeteden Kuvay-i Milliye işlerinde çok faydalandıktan sonra bunların dağılmasını ve çete başı İzzet ile en yakın arkadaşı Kanbur Mehmet hariç olmak üzere  diğerlerinin tevkif edilmesini ve öldürülmesini sağladım.

Nahiyede göreve başladığımda ağır bir zatülcenp hastalığına yakalandım. Doktorsuz ve bakımsız olarak Hükümet Konağında yatarken bir ihtiyar köylünün kolumdan kan alması ile iyiliğe döndüm ve Tokattaki evi götürmek üzere izin aldım.Tokat'a gittim. Ve evde ailem Zahireyi hasta buldum.Birkaç gün bunu tedavi ettikten sonra hep beraber Fevzi de  dahil olduğu halde Erbaa'ya döndük.Buradan Fevzi'yi Samsun tarik ile Erzurum'a gönderdim.Bizde Nahiyede hazırladığımız evimize geldik.Bu sıralarda nahiyede asayiş katiyen yok, bilhassa Rum çeteleri açıktan dolaşmakta, Nahiyeyi teşkil eden 32 köyden 8'i Rum köyü olup, bunların içinde kız öldüren isimli köy Pontus çetelerinin merkezi halinde idi.

Gerek bunlar,gerekse bileğine güvenen halk yer yer eşkıya olmuş, her gün bir katil ve her gün müteaddit soygun. Köylerde hiç kimse canından ve malından emin değil bşir vaziyette.Birçok defalar nahiye hükümet konağında otururken her hangi bir çetenin gündüz öğle vakti nahiye merkezini basarak adam öldürdüğü ve hayvanatı da sürüp götürdüğü vakidir.

Bu sırada kaymakamımız da Karabet Markoryan isminde bir Ermeni olup İngiliz İşgal kuvvetleri ile Samsun ve Merzifon'da bulunmaktadır.Bu ermeni kaymakam memleketin asayişini tanzim etmek işi ile katiyen alakadar değildir.Çünkü mütareke hükümlerine göre asayişini temin edemediğimiz mıntıka galip devletler tarafından işgal edilmektedir. İşte bu Ermeni de mümkün mertebe ortalığın asayişinin çokca bozuk göstererek her gün için bir taraftan Rum çetelerinin, bir taraftan da kendi millettaşlarımızın taarruzlarına uğramaktadır. Bizde hükümet olarak hiçbir şey yapamamaktaydık.Hatta halk öyle demek istiyordu ki hükümetlik vazifesini yapamıyorsanız ne diye oturuyorsunuz. Bu Türk köylerinin hiç birisinde silah yok. Zaten köylerde erkek namına hiç kimsede kalmamış, kalanlarda harbin uzun sefaletinden kurtulmuş çoluk çocuklarına kavuşmuş rahat etmek istiyorlarsa da  bir taraftan iaşe derdi bir taraftan da can ve mallarından emniyetsizlik ve bir taraftan da memlekete giren düşman hakkında teessür duyarak muzdirip vaziyette idiler.

Ulu atamızın bu sırada Samsundan Sivas'a geçtiğini haber aldık. Erzurum'dan sonra yüksek direktifleriyle Müdafa-i Hukuk Cemiyetleri teşkil edildiği sırada Erba da bir cemiyet teşkili mevzuu bahis oldu.Ve bir çok tereddütten sonra  bu cemiyet teşekkül etti. Ve bende cemiyete girdim.O zaman Erbaa da askerlik şubesinde bulunan Yüzbaşı Vanlı Ziya Efendi ile şimdi ismini hatırlayamadığım diğer bir yüzbaşı ve ben , üçümüz faal faaliyette idik.Bizim faaliyetimize Duyunun-u Umumiye Memuru Zileli Hüseyin Efendide bir fiil iştirak etmekte  ve icabında Duyun-u Umumiye kasasını emrimize vereceğini de vaad etmekte idi.

Bu vaziyet karşısında, Nahiyemde derhal Türk Köylerini silahlandırmak için ziyarette bulundum. Ve hatta bir çoklarının zahiresini satarak zorla silah ve cephane tedarik ettirdim. Tük köylerini silahlandırdıktan sonra  bir Kuvay-ı Milliye Teşkilatı vücuda getirerek bunların başına, nahiyenin Yurnus Köyünden takım başı Emin Efendi isminde birisini tayin ettim.Nahiyenin Türk olan 28 köyüne silah aldırmıştım. Ayrıca köyler ile nahiye merkezi arasında bir toplanma işareti kararlaştırılmıştı. Bu yirmi dört köyden her üç günde  bir değişmek üzere üçer silahlı kıtayı muntazıra olarak nahiye merke4zinde bulunduruyordum.Yani her an için nahiye merkezinde yetmiş iki silahlı mevcut var idi.Diğer köylerden de tehlike anında verilen işaretle azami bir saat zarfında 500 silahlının nahiye merkezinde cem edilmesi sağlanmıştı.

Bu teşkilatı yaptıktan sonra hemen her gün nahiye merkezinden muntazam bir kata şeklinde Niksar Mıntıkasına gelip geçmekte olan iki yüz-üç yüz atlı Rum çetelerinin artık düşmanların hemen için nahiye dahilinde hiç bir kimsenin müselleh dolaşamayacağını ilan ettim.Bu teşkilatı yapmakla beraber yukarıda yazdığım veçhile bizi soymuş olan Beldağı Köyülü Küçük İzzet Çetesi ile de daima hali temasta bulunarak bunlardan Kuvay-ı Milliye Hizmetlerinde istifa etmeyi unutmadım.

Bu teşkilatı yaptığım milli kuvvetlerle Rum çetelerine kurduğum pusu neticesinde bir miktar telafat vererek bunların nahiyede silahla dolaşmasına mani oldum. Fakat benim bu teşkilatımdan memnun kalmayan Kaymakam Karabet Markoryani Efendi ile Pontos Teşkilatına mensup Rum zengin ve tüccarları evvela müteaddit defa nahiye merkezini bastırmak ve buna muvaffak olamayınca şahsıma suikast tertip etmek şartı ile teşkilatı bozmak istediler. Bununla da yetinmeyip takım başımı köyünde vurdular. iki üç defa kazaya giderken benim yolum üzerine pusu kurdular. Öldürmeye muvaffak olamadılar. Sivas valisine kaymakamı şikayet ederek görevden aldırmamıza karşı yerine Damat Ferit Paşanın adamlarından birini kaymakam olarak gönderdiler. O ise daha kötü çıktı.

Bu arada İstanbul işgal edilmişti. İşgali protesto etmek amacıyla miting düzenledik. Kaymakam bu mitinge de katılmadı. Bu arada Zile isyanı başlamış bastırmak için köylerden kuvvet toplarken her zaman gittiğim köyün imamı lakayt davranarak  "müdür ben senin ne işe dolaştığını biliyorum, sen köyümüzün delikanlılarını toplayıp götürecek ve halife efendimizin askerlerine kurşun attıracaksın. Sen dinsiz ve imansızsın. Genç olmasaydın seni şimdi köylüye linç ettirecektim. Buradan çekil git." demesi oldukça zoruma gitmişti.

Artık nahiyede durmam tehlikeye düşmüştü. Sivas Valisinden izin isteyerek Erzurum'a dönmeye karar verdim. Erba'dan ayrılırken Rum çetelerinin geçeceğim Destek Boğazında Ladik-Samsun mıntıkasında vaki olacak tecavüzlerden dolayı kimseye haber vermedim. Rizeli bir adamın kervanıyla Erzurum'a gitmek için Erba'dan hareket ettik.

Boğazda Rum çeteleri yolu kestiler. kafile başkanı Laza nahiye müdürünü sordular. Laz, "nahiye müdürü aramızda yok" deyince kervan yoluna devam ederek Rum çetecilerden beni kurtarmış oldu.

Görüldüğü gibi içten veya dıştan yardım alan çeteler bölgeye hakim olmuş, zavallı Türk de korumasız kalmıştı. İşte 1919 yılında şartlar böyleydi. Bu şartları okumamış, dinlememiş, idrakten yosun insanlar kalkıp o günleri tenkit ediyor. Yok öyle bir şey deme zavallılığına düşüyorlar.

Ancak  Erzurumlu Nahiye Müdürü Hasan Tahsin Sanin  hatıralarında yaşadıklarını satır satır yazarak tarihe not düşüyordu.

Kaynak: Hasan Tahsin Sanin, Erzurumlu Bir Nahiye Müdürünün Anıları. Hazırlayan Muammer Çelik. Erzurum. 2015.

 
Etiketler: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , 101, YIL, ÖNCE, ERBAA, VE, ERZURUM'LU, NAHİYE, MÜDÜRÜ, ,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
18 Eylül 2020
ORTA ÖĞRETİME GENEL BAKIŞ
115 Okunma.
15 Eylül 2020
KAĞITÇILIĞIN TARİHİ VE SEKA'NIN KAPATILMASI
90 Okunma.
04 Eylül 2020
ERZURUM EĞİTİM TARİHİ MÜZESİ
276 Okunma.
29 Ağustos 2020
30 AĞUSTOS ZAFERİ VE İKİ TAZEGÜLLÜ
210 Okunma.
19 Ağustos 2020
AMERİKALILAR BUNLARI YAPARKEN NEREDEYDİNİZ?
183 Okunma.
11 Ağustos 2020
HİLÂFET HALİFELİK TARİHSEL SÜREÇ
207 Okunma.
02 Ağustos 2020
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA AÇIK MEKTUP
239 Okunma.
19 Temmuz 2020
YAYLADA BİR NEHİR: KARASU
303 Okunma.
14 Temmuz 2020
TARİHÎ TÜRK YURTLARINDA EMPERYAL OYUNLAR SONA ERMELİDİR.
155 Okunma.
20 Haziran 2020
KAHRAMAN DOKTORLAR VE KOVİT -19 ÜZERİNE
304 Okunma.
31 Mayıs 2020
AÇIK HAVADA CUMA NAMAZI
301 Okunma.
26 Mayıs 2020
KORONA BİZİ AKILLANDIRAMADI...!
224 Okunma.
04 Mayıs 2020
KORONA ERZURUM VE ÖLÜM
672 Okunma.
28 Nisan 2020
REFORMİST VE MUHAFAZAKAR AYDINLARIN ÇELİŞKİSİ
316 Okunma.
09 Nisan 2020
CAMİDE DEĞİL TOPLUM HAYATINDA DA SAFLARI SIKLAŞTIRIN
431 Okunma.
29 Mart 2020
GÜCÜM ARTIK SADECE DUAYA YETİYOR
468 Okunma.
24 Mart 2020
GÜN TEDBİR ALAMA,BARIŞ VE KARDEŞLEŞME GÜNÜDÜR
314 Okunma.
22 Mart 2020
Hiç bir insan kendi yanlışını İslâm'a mal etmesin
251 Okunma.
16 Mart 2020
KORONA'DAN ÖNCE, KORONA'DAN SONRA
443 Okunma.
02 Mart 2020
GÖÇ,HİCRET,SÜRGÜN
405 Okunma.
09 Şubat 2020
FİLİSTİNDE SON TANGO ve TRUMP
510 Okunma.
02 Şubat 2020
DEPREM VE KADER
289 Okunma.
21 Ocak 2020
2020 YILINDA ÖZELEŞTİRİ YAPMAK
372 Okunma.
14 Ocak 2020
KALKINMA AMA NASIL?
362 Okunma.
06 Ocak 2020
MEHDİ İLE YEHOVA'NIN SAVAŞINA HAZIR OLUN
565 Okunma.
01 Ocak 2020
NOEL YÂ DA YILBAŞI
378 Okunma.
15 Aralık 2019
SİZ HİÇ HODAK OLDUNUZ MU?
616 Okunma.
03 Aralık 2019
ERZURUMUN SORUNLARI VE SİYASİLERE ÇAĞRI
539 Okunma.
23 Kasım 2019
ÖĞRETMEN HATIRALARI OKUNUR
469 Okunma.
11 Kasım 2019
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE?
774 Okunma.
31 Ekim 2019
ERZURUMUN GERİ KALMASININ ZİHİN KODLARI
542 Okunma.
26 Ekim 2019
BARIŞ PINARI HAREKATI KAHRAMAN ORDUMUZ VE SONUÇLARI
469 Okunma.
23 Ekim 2019
ERZURUM'U TANITABİLİYOR MUYUZ?
478 Okunma.
20 Ekim 2019
Sultan Melik Mahallesi ve diğerleri...
506 Okunma.
16 Ekim 2019
DARAĞACI MAHALLESİ
456 Okunma.
06 Ekim 2019
TEPE MEZARLIĞI
405 Okunma.
05 Ekim 2019
İFTİRA
428 Okunma.
09 Eylül 2019
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK
872 Okunma.
05 Eylül 2019
ERZURUM İLE SİVAS'IN SİYASETTEKİ AĞIRLIĞI
491 Okunma.
29 Ağustos 2019
ILICA: NEREDEN NEREYE
676 Okunma.
28 Ağustos 2019
ASKERİ MEKTEPLERİN KISA GEÇMİŞİ
711 Okunma.
18 Ağustos 2019
BENİMLE YÜRMEK İSTER MİSİNİZ?
552 Okunma.
13 Ağustos 2019
ALLAH'U EKBER DAĞINDA DONARAK ŞEHİT OLANLARI ANMA VE UYKU TULUMU
476 Okunma.
02 Ağustos 2019
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM
614 Okunma.
20 Temmuz 2019
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -1
552 Okunma.
17 Temmuz 2019
SON ARZUSU OLAN TATAR BÖREĞİNİ YAPAMAMIŞTI
512 Okunma.
11 Temmuz 2019
SAYIN VALİM VE KÜLTÜR MÜDÜRÜNE TEŞEKKÜRLER
547 Okunma.
06 Temmuz 2019
BAYRAKTAR'DAN KARAYAZI'YA
615 Okunma.
19 Haziran 2019
Bir Şehadet Üzerine İnanları Düşünmeye Çağırmak
624 Okunma.
09 Haziran 2019
TÜRK COĞRAFYASINDA ETNİK TAHRİK YAPILMAMALIDIR
655 Okunma.
03 Haziran 2019
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NA AÇIK MEKTUP
704 Okunma.
19 Mayıs 2019
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS
677 Okunma.
10 Mayıs 2019
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...!
646 Okunma.
07 Mayıs 2019
Dil...
525 Okunma.
25 Nisan 2019
ERZURUM KİTAP FUARI
813 Okunma.
21 Nisan 2019
Kuyumcu Hafız Nusret Gedik
1098 Okunma.
14 Nisan 2019
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM
915 Okunma.
26 Mart 2019
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU
829 Okunma.
17 Mart 2019
ŞEHİT BURAK TATAR'IN SON VASİYETİ
851 Okunma.
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
1486 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
863 Okunma.
05 Şubat 2019
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
1440 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
1172 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
946 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
1056 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
1365 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
1364 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
989 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
1277 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
1099 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
1142 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
1548 Okunma.
02 Ekim 2018
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
1488 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
1448 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
1159 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
1333 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
1292 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
1081 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
1867 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
1400 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
1057 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
1277 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
1380 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
1191 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
1500 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
1218 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
1379 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
2748 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
2066 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
1395 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
1545 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
1228 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
1379 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
1566 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
1433 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1733 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
2276 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1680 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1772 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
1616 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
1584 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
1499 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
1633 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
1452 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
1473 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
1460 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
2086 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1778 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1666 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
1544 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
2065 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
1591 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
1642 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
1702 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1585 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
1602 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1681 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1779 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1684 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1678 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
1519 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1707 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1775 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1831 Okunma.
Haber Yazılımı