Yazı Detayı
31 Ağustos 2020 - Pazartesi 15:26 Bu yazı 170 kez okundu
 
“Bülbül”ün öztürkçesi ne?
D.Mehmet DOĞAN
dmdogan@gmail.com
 
 
Bülbül zaten türkçe değil miydi?Bir zamanlar her kelimemizden şüphe ettik. “Öz”dü öveydi, arapçaydı, farsçaydı, yabancıydı… dedik.
Bu esasen kendimizden şüphe etmekti. Yûnus’dan, Sinan Paşa’dan, Fuzulî’den, Bâkî’den, Nabî’den, Karacoğlan’dan, Evliya Çelebi’den, Nedim’den, Galib’den, Âkif’den, Ömer Seyfeddin’den, Yahya Kemal’den… şüphe etmemiz demekti.  

Onlar bizimdi, onların kelimeleri bizim kelimelerimizdi. Fakat bundan şüphe edenler vardı. Zihin karıştırıcı bir işe giriştik. 1934’te Osmanlıcadan Türkçeye Söz Karşılıkları Tarama Dergisi diye bir kitap hazırlandı, şüpheli kelimeler orada toplandı ve karşılıkları yazıldı. 
“Dilci”ler hâkim oldu, kelimeleri mahkeme edecekler, yabancı olanlara ölüm cezası verecekler! 

İşte “bülbül”ün “öztürkçe”leri: Böberdek, bübürdek, keleçek, ötlüğen, kujulak, sandıkaç, sandugaç, sandulaç, sanduvaç, sındıraç, sunduvaç. 

Seç beğen al! Kimimiz bübrdek diyecek, kimimiz ötlüğen, kimimiz sanduvaç!
 
Hiçbiri “bülbül” çağrışımı yapmayacak, “bülbül”ün tesirini uyandırmayacak. Bir tek bülbül denilince zihnimiz bülbül şakımaları ile dolacak. 

Diyelim ki, bülbül türkçe değil, emir buyruldu “bundan sonra bülbüle sanduvaç denilecek!” Türkçenin bu topraklardaki ilk ve en büyük şairi Yunus’a atfedilen “Bülbül kasidesi”ni ne yapacağız? 

Ötme bülbül ötme bülbül 
Derde dert katma bülbül! 

Ya onun olduğundan şüphe olmayan “Cümle şair dost bahçesi bülbülü” mısraını? Âşık Ömer’in Nedir bu feryada bahane bülbül? Yakınmasını? 

Meşhur halk türküsünü: 

Biter Kırşehir’in gülleri biter 
Şakıyıp dalında bülbüller öter 

Divan şiirini bülbülsüz mü sanıyorsunuz?  

Bülbüller öter, güller açar şâd gönül yok 
Hiç böyleliğin görmemişiz fasl-ı baharın (Şeyhülislam Yahya) 

Bülbül şiirlerinden kaç ciltlik antoloji çıkar? Bülbül kelimesi hafızalardan silinirse, bütün bu edebiyat bize yabancı olur. Hele de gül-bülbül üzerinden yürüyen edebiyatımız ne olacak? İki ayrı âlemin güzelleri birbirine âşık olabilir mi? Aşkı cinsiyet üzerinden okuyanlar duvara toslar. Bir kuş bir bitkiye âşık olsa ne yazar?, diyebilirler. Edebiyat birçok olmazı bir araya getirerek bize bir hayâl dünyası kurar. Zihnimizin sıradan işleyişini olağanüstüleştirir-gerçeküstüleştirir. Olanların edebiyatından daha güçlü bir tesir uyandırır bu. Zaten âlem aşk diyebileceğimiz bir çekimle, cezbeyle varolmuş değil midir? 

Yakına gelelim: O büyük muztaribimiz Mehmed Âkif’in “Bülbül” şaheseri ne olacak? 

Bütün dünyâya küskündüm, dün akşam pek bunalmıştım.. 
… 
-Eşin var, âşiyanın var, baharın var, ki beklerdin; 
Kıyâmetler koparmak neydi, ey bülbül, nedir derdin? 

Bu bir şiir değil, bir köklü tarih okumasıdır; bir mukavemet bilemesidir. 

Yahya Kemal’in Rindlerin Ölümü şiirini neden öldürelim? Hâfız’ı, Şiraz’ı neden unutalım?    

Hâfız’ın kabri olan bahçede bir gül varmış;   
Yeniden her gün açarmış kanayan rengiyle.   
Gece; bülbül ağaran vakte kadar ağlarmış   
Eski Şîraz’ı hayal ettiren âhengiyle. 

Bülbüllü türküler, bülbüllü şarkılar…Bülbülüm altın kafeste, Bülbül taşta ne gezer, Ne feryat edersin garip bülbül, Bülbül havalanmış yüksekten uçar ve daha niceleri… 

Ya Dede’nin ferahfezası: “Dün gece ben yine bülbülleri hâmuş ettim!” Hem de Bekir Sıdkı Sezgin’den dinlerseniz, bülbüllerin nasıl susturulacağını anlarsınız.

Velhasıl: Çile bülbülüm çile! 

Diyeceksiniz ki, bülbül bülbül olarak kaldı. Tamam böylece zihin dünyamızda büyük bir gedik açılmadı. Fakat düşünce dünyamızın kelimeleri bir bir öldürüldü. Mesela, idrak “algı” yapıldı. Ne kadar büyük idraksizlik! Algıya idrak dedik de bu idraksizliğe neden algısızlık diyemedik? Birine algısız desen, tepkisi ne olur? İdraksiz dediğinde nasıl karşılık alırsın? 

Hayale imge dedik de, hayal edememek’e, hayal gibi’ye, hayal kırıklığı’na, hayal gücü’ne, hayal kurma’ya, hayal meyal’e, hayal olmak’a, hayale kapılmak’a, hayal oyununa…ne dedik? 

Ben hayalciyim, hayalperestim; imgeci miyim yani? 

Vs vs. 

 
Etiketler: “Bülbül”ün, öztürkçesi, ne?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
20 Ekim 2020
Azerbaycan neden yalnız?
80 Okunma.
01 Ekim 2020
“Türkler müslüman değildir” diyen kâfirlerin buyruğuna girmiştir!
145 Okunma.
29 Eylül 2020
Yunanistan, Ermenistan ve İsrail üçgeni
134 Okunma.
11 Ağustos 2020
İstanbul yüzleşmesi!
208 Okunma.
02 Ağustos 2020
Yunanistan’daki papaz, Ayasofya ile papaz olanlara tarih öğretiyor!
219 Okunma.
20 Temmuz 2020
Ayasofya ve Halife Ömer
217 Okunma.
13 Temmuz 2020
Ayasofya ve müslüman vakarı
287 Okunma.
23 Haziran 2020
Dil toprağını kaybediyoruz!
356 Okunma.
20 Haziran 2020
Osmanlı Devleti’ni kim kurdu?
251 Okunma.
13 Haziran 2020
Ayasofya: Bir hükümranlık sınaması!
242 Okunma.
04 Haziran 2020
Yeni tanrımız: Hijyen!
231 Okunma.
16 Mayıs 2020
Türkçeyi gürültüye getirme bayramları!
388 Okunma.
21 Nisan 2020
Köyleri Ayarlama Enstitüsü!
529 Okunma.
06 Nisan 2020
Diyanet’ten tarafsızlık talep edenlere bakın!
400 Okunma.
30 Mart 2020
İzolasyona hayır!
512 Okunma.
26 Mart 2020
Türkçe Yûnus diye göründü!
741 Okunma.
25 Mart 2020
“Önlem”i alalım mı, satalım mı?
428 Okunma.
21 Mart 2020
Generalin Ölümü
381 Okunma.
05 Mart 2020
Bu yeni komşu “yabancımız” değil!
386 Okunma.
04 Mart 2020
Boş tepe...
765 Okunma.
02 Mart 2020
İşimiz gücümüz yok mu?
401 Okunma.
20 Şubat 2020
‘Gezi’yi hatırlamak
343 Okunma.
07 Şubat 2020
Âtıf Hoca’yı unutmamak…
446 Okunma.
21 Ocak 2020
Ecevitlerin sonuncusu…
337 Okunma.
13 Ocak 2020
Kültürde asıl mesele, medeniyet ufkunu kaybetmemek
455 Okunma.
08 Ocak 2020
Erzurum bahsi açılınca…
406 Okunma.
07 Ocak 2020
İlân edilmemiş savaşın ilânına doğru mu?
509 Okunma.
06 Ocak 2020
İran ne yapar?
465 Okunma.
04 Ocak 2020
Aziziye sırf Erzurum hanımlarının bir kalkışması mıydı?
405 Okunma.
28 Aralık 2019
Erzurum’da iki sıcak gün
461 Okunma.
24 Aralık 2019
‘Beşlik simit’ten bugüne
388 Okunma.
11 Aralık 2019
Kendini ödüllendirmenin Nobel’i!
580 Okunma.
09 Aralık 2019
Ey efendi Paris’e git!
452 Okunma.
06 Aralık 2019
Antep’te acıkmak...
315 Okunma.
02 Aralık 2019
Türkçenin durumu üzerine aykırı sözler!
427 Okunma.
27 Kasım 2019
Kapanan tekkeler-Kapanmayan tekkeler
582 Okunma.
07 Kasım 2019
Bakanlık olmasa, milli eğitim yoluna girer mi?
498 Okunma.
19 Ekim 2019
Barış çığırtkanlığı!
422 Okunma.
24 Eylül 2019
ABD ile savaşta yeni safhaya doğru?
591 Okunma.
11 Eylül 2019
Güvenli bölge yahut Türkiye’nin ABD-İsrail sınırı
638 Okunma.
09 Eylül 2019
Kârisine Kitap Sualleri
459 Okunma.
04 Eylül 2019
Atatürkçülük ideoloji mi, kült mü?
517 Okunma.
02 Eylül 2019
Hutbede kimden bahsedelim?
558 Okunma.
27 Ağustos 2019
Kayyımın kayyumu!
409 Okunma.
22 Ağustos 2019
Tuna, Tuna yeşil Tuna! Attın beni tundan tuna!
531 Okunma.
02 Ağustos 2019
Yolunuz çimerlikten geçti mi?
662 Okunma.
23 Temmuz 2019
“Kıbrıs meselesi” mi dediniz?
549 Okunma.
03 Temmuz 2019
Muhasebeyi zamanında yapmak
456 Okunma.
26 Haziran 2019
Ben dememiştim!
731 Okunma.
22 Mayıs 2019
Anadolu’dan önce Kudüs…
606 Okunma.
20 Mayıs 2019
Mescid-i Aksa’yı gördüm…
453 Okunma.
13 Mayıs 2019
Seçimden daha mühim şeyler
554 Okunma.
11 Mayıs 2019
Ramazanın eskisi yenisi
592 Okunma.
07 Mayıs 2019
Zor bir yazı
582 Okunma.
06 Mayıs 2019
Edebiyatın sayısalı!
426 Okunma.
27 Nisan 2019
“Batı medeniyeti” tasavvurumuzun çöküşü
631 Okunma.
22 Nisan 2019
Sonuç ve tepkiler
497 Okunma.
15 Nisan 2019
İstanbul nasıl kurtulur?
728 Okunma.
11 Nisan 2019
İsimler müşterek değil mi yoksa?
619 Okunma.
07 Nisan 2019
Oltu İslâm Şûrası: Aradan geçti yüz sene…
1032 Okunma.
04 Nisan 2019
Ankara’nın 2019 Seçim hatırası!
657 Okunma.
29 Mart 2019
Baharın kıyısında Erzurum
682 Okunma.
29 Mart 2019
Seçmen neyi seçer?
734 Okunma.
27 Mart 2019
Muhsin Yazıcıoğlu’nu siyaseten hatırlamak...
733 Okunma.
25 Mart 2019
“İnkılâp tarihi”nin hüzünlü başlangıcı…
551 Okunma.
20 Mart 2019
Neyin tiryakisi olduk?
790 Okunma.
12 Mart 2019
İstiklâl Marşı’nı değiştirmek!
688 Okunma.
05 Mart 2019
‘Kombin’in ‘konsolidasyon’u!
686 Okunma.
28 Şubat 2019
Başkanları kibir mahvedecek!
721 Okunma.
12 Şubat 2019
Alanya bu mevsimde iyi gelir!
995 Okunma.
05 Şubat 2019
ŞEHRİ YÖNETMEK!
863 Okunma.
04 Şubat 2019
Türkçe “manifesto”su!
742 Okunma.
29 Ocak 2019
Ankara’nın zor seçimi
845 Okunma.
23 Ocak 2019
Atatürkçülük bitti, fakat ticareti zirvede!
913 Okunma.
22 Ocak 2019
Uygarlar ve Uygurlar!
881 Okunma.
15 Ocak 2019
Yüzüncü yılda ideolojik ‘gerçek’lere teslim olmamak
958 Okunma.
10 Ocak 2019
Doğu Türkistan güllük gülistanlık!
967 Okunma.
07 Ocak 2019
RTÜK beni icraya verecek!
925 Okunma.
31 Aralık 2018
Suud’un dünya kültürel mirası!
899 Okunma.
27 Aralık 2018
Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
900 Okunma.
25 Aralık 2018
Âkif, Abdülhamid ve İttihatçılar
995 Okunma.
21 Aralık 2018
100 Temel’e sevinsek mi, üzülsek mi?
891 Okunma.
16 Aralık 2018
Destur, Dedem Korkud!
962 Okunma.
06 Aralık 2018
Medeniyet diline şapka çıkarmak!
962 Okunma.
04 Aralık 2018
Kadının adı çok!
841 Okunma.
27 Kasım 2018
Şehirlerin kimyası ne zaman bozuldu?
1070 Okunma.
26 Kasım 2018
Heykel kırmak yahut öpmek!
954 Okunma.
23 Kasım 2018
İstersen bin var hacca...
922 Okunma.
19 Kasım 2018
Yâremi bildim yârimden imiş!
896 Okunma.
14 Kasım 2018
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
1069 Okunma.
04 Ekim 2018
Vatandaş Türkçe bilmek zorunda değil!
1983 Okunma.
02 Ekim 2018
İttihad-ı İslâmdan islâmcılığa
1044 Okunma.
25 Eylül 2018
‘Teknofest’ten sonra ‘linguafest’!
1112 Okunma.
25 Eylül 2018
Yorgunum dostlar!
1029 Okunma.
13 Eylül 2018
Gençken yazmak, yazarak genç kalmak
1330 Okunma.
10 Eylül 2018
Makam aracı mı, araç makamı mı?
1215 Okunma.
05 Eylül 2018
Dön baba dönelim!
1090 Okunma.
15 Ağustos 2018
Savaş ABD ile!
1868 Okunma.
11 Ağustos 2018
ABD ile Savaş kapıda mı?
1376 Okunma.
03 Ağustos 2018
41 bin 281 sıfır!
1352 Okunma.
15 Temmuz 2018
Darbeye karşı “Türk refleksi”!
1832 Okunma.
04 Temmuz 2018
CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
1454 Okunma.
29 Haziran 2018
Askerliğin bedeli...
1256 Okunma.
25 Haziran 2018
Veyl galiplere!
1269 Okunma.
18 Haziran 2018
Suud ülkesinde ABD buyruğu dinî hükümlerin üstünde mi?
1231 Okunma.
12 Haziran 2018
“Erzurum’un, Erzurumlunun kadirşinaslığına, vefasına minnetarım”
1547 Okunma.
07 Haziran 2018
Âdil bir seçim olmayacak...
1311 Okunma.
05 Haziran 2018
Kudüs’ü konuşmak...
1239 Okunma.
31 Mayıs 2018
Seçimlerle ilgili otoritemiz var, dille ilgili yok!
1245 Okunma.
29 Mayıs 2018
Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
1252 Okunma.
26 Mayıs 2018
Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
1300 Okunma.
24 Mayıs 2018
“Millet Bahçesi” mümkün mü?
1620 Okunma.
15 Mayıs 2018
Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
1386 Okunma.
12 Mayıs 2018
Nehir türküler!
1505 Okunma.
21 Nisan 2018
Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
1832 Okunma.
02 Nisan 2018
Dinlediğimiz her türkü mankurtlaşmaya isyanımızdır!
1422 Okunma.
27 Mart 2018
Cengiz Aytmatov'un dünya literatürüne armağan ettiği kavram: Mankurtlaşma
1670 Okunma.
20 Mart 2018
Güzel adamdı Hasan Celâl Güzel!
1774 Okunma.
16 Mart 2018
İstiklâl Marşı’nı bestesinden kurtarmak
2078 Okunma.
05 Mart 2018
Afrin’de verilen “tam bağımsızlık” savaşı!
2128 Okunma.
26 Şubat 2018
GayriMüslim Türkiye’ye getirilmeli mi?
1509 Okunma.
19 Şubat 2018
Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan’ı okudu mu?
1524 Okunma.
17 Şubat 2018
ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
1238 Okunma.
12 Şubat 2018
Bunlar “hamakat benim karakterimdir” demek istiyorlar!
1524 Okunma.
09 Şubat 2018
Mütecaviz Amerika!
1325 Okunma.
05 Şubat 2018
Anıtkabir’e neden gitmem?
1475 Okunma.
03 Şubat 2018
Suriye’de Kuva-yı Milliye!
1356 Okunma.
27 Ocak 2018
Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
1447 Okunma.
26 Ocak 2018
Gazilik meselesi
1465 Okunma.
23 Ocak 2018
Kadınları “adam” yerine koymamak!
1391 Okunma.
17 Ocak 2018
MHP Atsızcı mı?
1381 Okunma.
11 Ocak 2018
Milliyetin mayası ne?
1276 Okunma.
01 Ocak 2018
“Türkçenin şölenleri”nin çeyrek asrı...
1517 Okunma.
28 Aralık 2017
Terör baronundan yazar icad etmek!
1346 Okunma.
14 Aralık 2017
Doğu Kudüs/Batı Mekke!
1590 Okunma.
12 Aralık 2017
Köroğlu’nun Bolu’su!
1407 Okunma.
08 Aralık 2017
Gafil müslümanlara son çağrı: Umre gezilerinizi iptal edin!
2190 Okunma.
30 Kasım 2017
"Görüntü bombardımanı altında yaşamaya ve düşünmeye çalışıyoruz."
1564 Okunma.
22 Kasım 2017
NATO: Özür dileriz, ama gerçek düşmanımız sizsiniz!
1654 Okunma.
20 Kasım 2017
Araplar kendi haline bırakılsa, ortadoğuda bu dandik devletlerin hiç biri kalmaz!
1524 Okunma.
16 Kasım 2017
Neo-atatürkçülük veya işte meydan-ı cehalet!
1639 Okunma.
13 Kasım 2017
Sözlükle, kelimelerle hür ufuklara yürüyüş
1573 Okunma.
10 Kasım 2017
Atatürkçülük diriltilebilir mi?
1568 Okunma.
07 Kasım 2017
“Kur’an mucizeleri müzesi”
1658 Okunma.
03 Kasım 2017
Dil Kurumu’nu işe yaratmak!
1502 Okunma.
31 Ekim 2017
“Ankara köydü” masalını Melih Gökçek’ten dinlemek!
1559 Okunma.
30 Ekim 2017
Gecikmiş Bir İstifa
1746 Okunma.
10 Ekim 2017
Sivasla tanışıklığımızın 40. yılında
1650 Okunma.
05 Ekim 2017
Hacıyatmaz ve kaselisler
1559 Okunma.
29 Eylül 2017
Avara kasnak bir kurum: TDK!
1673 Okunma.
21 Eylül 2017
D. Mehmet Doğan: “Kâbe imamı”nın arkasında namaz kılmak caiz mi?
1660 Okunma.
Haber Yazılımı