Yazı Detayı
02 Ekim 2018 - Salı 22:09 Bu yazı 1652 kez okundu
 
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

Büyük Selçuklu Devleti'nin yükseliş dönemlerinde adı sultanların hep yanı başında anılan ve Siyasetname adlı eseriyle bütün dünyaca tanınan Nizam'ül-Mülk  1064 tarihinde vezir olmuş, 14 Ekim 1092 tarihinde bir Batınî kalleşin hançeriyle şehit edilmiştir.

Sultan Alparslan zamanında çok büyük hizmetleri olan vezir Sultan Melikşah'ın yetişmesinde ve onun hükümdarlığı döneminde önemli görevleri ifa etmesiyle tarihe geçmişti. Özellikle Nizamiye Medreselerini kurulması, devletin yönetimi için gereken kadroların yetiştirilmesi, ilim, adalet ve hikmet alanlarında yaptığı çalışmalar uzun asırlar Türk Devlet Geleneğinde önemli bir yer tutmuştu.

Nizam'ül-Mülk vefatına doğru sultanla arası açılmış, buna iki farklı sebep etken olmuştu. Bunlardan birincisi  Nizam'ül-Mülk'ün kabiliyeti, ileri görüşlü olması, uzun süren vezirliği, ona devlet nezdinde olağanüstü güç kazandırmış olmasıydı. Onun bu konularda pek isteksiz davranmış olduğunu göstermesine karşılık şartlar bu muazzam nüfuzu doğurmuştu.

Nizam'ül-Mülk'ün yaşı ilerlemesine karşılık şartlar onu güçlü hale getiriyordu. Halbuki devlet "Selçuklu" hanedanına dayanıyordu. Devlet ortak kabul etmiyordu. Bu durum sultan ile vezirin arasının açılmasına sebep oluyordu. Melikşah bu durumu önceden sezebilecek ehliyete ve liyakate sahipti.

İkinci sebep ise sultanın eşi Terken Hatun, zamanın halifesi ile evli olan kızının oğlu Cafer'i halifelik ve sultanlık varisi yapmak istek ve arzusundaydı. Böylece hem sultanlığı, hem de halifeliği Cafer'in şahsında toplayacak müthiş bir güç kazanacaktı. Terken Hatun bu arzusunu gerçekleştirmek için bazı devlet adamlarını yanına almıştı.

Devlet katları arasında dedikodular yayılmaya başlamış, Sultan ile vezirin arasını açma çabaları hızlanmıştı. Melikşah'a  menfi fikirler iletiliyor olayların kontrolden çıkması isteniyordu. Melikşah'ın vezirine gönderdiği mektup oldukça sertti. Mektupta:

"Sen benim devletimi ve memleketimi istila ettin. Evlatlarına ve damatlarına verdin. Bunlar benim adamlarıma saygı göstermiyor. Halka zulüm yapıyorlar. Sende bunları cezalandırmıyorsun. İstermisinki vezirlik divitini elinden, sarığını başından  alayım ve halkı tahakkümden kurtarayım."

Mektuptan anlaşıldığı kadarıyla durum vahimdi. Fakat oldukçada duygusal bir bakış açısını içeriyordu. Sultan bu mektubu vezire  onun baş muhalifleri eliyle göndermişti. Nizam'ül-Mülk mektubu okuyup cevap olarak:

"Devlete ortak olduğumuzu daha bilmiyormuydun? Bu vezirlik divitiyle sarık senin tacın ile öyle alakadardır ki, onları aldıktan sonra senin tacın da kalmaz, tahtın da" deme cesaretini göstermişti.

İşte bu hengamede Batınî'ler ortaya çıktı. Fakat yukarıdaki sert tartışmalara rağmen Sultan; vezirini azletmemiş onun "Siyasetname" adlı eserini takdirle karşılamış, devletin temel eserleri arasında yer etmesini sağlamıştır.

Bir tarafta Terken Hatun ve etrafındakiler, diğer tarafta vezir ve adamları ...! Derken Batınîler  fırsat kollamaya başar. Sultan Bağdat'a doğru yola çıkmış peşinden vezir yolculuğa başlamıştır. Nizam'ül-Mülk bir yerde mola verince bir Batınî fedaisi bir isteğinin olduğunu beyan ederek vezirin yanına sokulmuş, çıkardığı zehirli hançerle büyük veziri şehit etmişti.

Batınîlerin Nizam'ül-Mülk düşmanlığı iki ana merkezde toplanıyordu. Birincisi Vezir Sünni, Hanifi, Şafii çizgisinde olması, fikri sahada Batınîleri perişan etmesi, ikincisi silahlı mücadelede de onlara aman vermeyerek yok etmesiydi.

Tarih aslında Nizam'ül-Mülk'ün vezirlik hayatından günümüze aktarılacak çok önemli şeylerin olduğunu asırlar öncesinden bizlere haber veriyordu. Öneli olan okuyup, anlayıp ders çıkarmaktı.

24 Eylül 2018 /ERZURUM

 
Etiketler: , BÜYÜK, SELÇUKLU, VEZİRİ, NİZAM'ÜL-MÜLK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
21 Şubat 2021
DR. MELİH ZEYNAL'IN HATIRASINA
101 Okunma.
15 Şubat 2021
ERZURUM BARLARININ YAŞAYAN DUAYENİ HAMİT YAVUZER
130 Okunma.
08 Şubat 2021
Erzurum'un yüz akı Doktor Sadık Yalçın
172 Okunma.
31 Ocak 2021
Hocam Bedir Avcı
205 Okunma.
24 Ocak 2021
SEVDASI ERZURUM OLAN MUZAFFER TAŞYÜREK
305 Okunma.
22 Ocak 2021
ERZURUM DERGİLERİNİN DUAYENİ NACİ ELMALI
197 Okunma.
10 Ocak 2021
ERZURUMUN YÜZAKI Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
279 Okunma.
03 Ocak 2021
VAKIF İNSAN ERDAL GÜZEL
296 Okunma.
28 Aralık 2020
ERZURUM’ DA SAVUNMA DUAYENİ SADRETTİN HAŞILOĞLU
217 Okunma.
29 Kasım 2020
YİĞİT YÜREKLİ, DADAŞ HAKKI MEZARARKALI HOCAMA
452 Okunma.
24 Kasım 2020
ERZURUM EĞİTİMİNE HİZMET ETMİŞ ÖĞRETMENLERİMİZ
319 Okunma.
15 Kasım 2020
1900-1955 YILLARI ARASINDA ERZURUM'UN DİN ADAMLARI
321 Okunma.
09 Kasım 2020
ERZURUM MÜFTÜLÜĞÜNE AÇIK MEKTUP
283 Okunma.
03 Kasım 2020
ÖLÜM VE YALNIZLIK
263 Okunma.
29 Ekim 2020
TEVFİK FİKRET, MEHMET AKİF ERSOY
280 Okunma.
10 Ekim 2020
ERZURUM'LU NİYE YETİM HOCA DEDİ
460 Okunma.
29 Eylül 2020
ERZURUM VEREM SAVAŞ DERNEĞİ
383 Okunma.
18 Eylül 2020
ORTA ÖĞRETİME GENEL BAKIŞ
341 Okunma.
15 Eylül 2020
KAĞITÇILIĞIN TARİHİ VE SEKA'NIN KAPATILMASI
294 Okunma.
04 Eylül 2020
ERZURUM EĞİTİM TARİHİ MÜZESİ
509 Okunma.
29 Ağustos 2020
30 AĞUSTOS ZAFERİ VE İKİ TAZEGÜLLÜ
416 Okunma.
19 Ağustos 2020
AMERİKALILAR BUNLARI YAPARKEN NEREDEYDİNİZ?
397 Okunma.
11 Ağustos 2020
HİLÂFET HALİFELİK TARİHSEL SÜREÇ
377 Okunma.
02 Ağustos 2020
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA AÇIK MEKTUP
430 Okunma.
28 Temmuz 2020
101 YIL ÖNCE ERBAA VE ERZURUM'LU NAHİYE MÜDÜRÜ
325 Okunma.
19 Temmuz 2020
YAYLADA BİR NEHİR: KARASU
503 Okunma.
14 Temmuz 2020
TARİHÎ TÜRK YURTLARINDA EMPERYAL OYUNLAR SONA ERMELİDİR.
349 Okunma.
20 Haziran 2020
KAHRAMAN DOKTORLAR VE KOVİT -19 ÜZERİNE
513 Okunma.
31 Mayıs 2020
AÇIK HAVADA CUMA NAMAZI
504 Okunma.
26 Mayıs 2020
KORONA BİZİ AKILLANDIRAMADI...!
398 Okunma.
04 Mayıs 2020
KORONA ERZURUM VE ÖLÜM
889 Okunma.
28 Nisan 2020
REFORMİST VE MUHAFAZAKAR AYDINLARIN ÇELİŞKİSİ
486 Okunma.
09 Nisan 2020
CAMİDE DEĞİL TOPLUM HAYATINDA DA SAFLARI SIKLAŞTIRIN
636 Okunma.
29 Mart 2020
GÜCÜM ARTIK SADECE DUAYA YETİYOR
669 Okunma.
24 Mart 2020
GÜN TEDBİR ALAMA,BARIŞ VE KARDEŞLEŞME GÜNÜDÜR
510 Okunma.
22 Mart 2020
Hiç bir insan kendi yanlışını İslâm'a mal etmesin
402 Okunma.
16 Mart 2020
KORONA'DAN ÖNCE, KORONA'DAN SONRA
588 Okunma.
02 Mart 2020
GÖÇ,HİCRET,SÜRGÜN
599 Okunma.
09 Şubat 2020
FİLİSTİNDE SON TANGO ve TRUMP
704 Okunma.
02 Şubat 2020
DEPREM VE KADER
469 Okunma.
21 Ocak 2020
2020 YILINDA ÖZELEŞTİRİ YAPMAK
528 Okunma.
14 Ocak 2020
KALKINMA AMA NASIL?
511 Okunma.
06 Ocak 2020
MEHDİ İLE YEHOVA'NIN SAVAŞINA HAZIR OLUN
713 Okunma.
01 Ocak 2020
NOEL YÂ DA YILBAŞI
528 Okunma.
15 Aralık 2019
SİZ HİÇ HODAK OLDUNUZ MU?
806 Okunma.
03 Aralık 2019
ERZURUMUN SORUNLARI VE SİYASİLERE ÇAĞRI
723 Okunma.
23 Kasım 2019
ÖĞRETMEN HATIRALARI OKUNUR
644 Okunma.
11 Kasım 2019
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE?
1030 Okunma.
31 Ekim 2019
ERZURUMUN GERİ KALMASININ ZİHİN KODLARI
697 Okunma.
26 Ekim 2019
BARIŞ PINARI HAREKATI KAHRAMAN ORDUMUZ VE SONUÇLARI
621 Okunma.
23 Ekim 2019
ERZURUM'U TANITABİLİYOR MUYUZ?
664 Okunma.
20 Ekim 2019
Sultan Melik Mahallesi ve diğerleri...
690 Okunma.
16 Ekim 2019
DARAĞACI MAHALLESİ
615 Okunma.
06 Ekim 2019
TEPE MEZARLIĞI
612 Okunma.
05 Ekim 2019
İFTİRA
635 Okunma.
09 Eylül 2019
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK
1224 Okunma.
05 Eylül 2019
ERZURUM İLE SİVAS'IN SİYASETTEKİ AĞIRLIĞI
626 Okunma.
29 Ağustos 2019
ILICA: NEREDEN NEREYE
835 Okunma.
28 Ağustos 2019
ASKERİ MEKTEPLERİN KISA GEÇMİŞİ
899 Okunma.
18 Ağustos 2019
BENİMLE YÜRMEK İSTER MİSİNİZ?
756 Okunma.
13 Ağustos 2019
ALLAH'U EKBER DAĞINDA DONARAK ŞEHİT OLANLARI ANMA VE UYKU TULUMU
666 Okunma.
02 Ağustos 2019
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM
769 Okunma.
20 Temmuz 2019
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -1
729 Okunma.
17 Temmuz 2019
SON ARZUSU OLAN TATAR BÖREĞİNİ YAPAMAMIŞTI
675 Okunma.
11 Temmuz 2019
SAYIN VALİM VE KÜLTÜR MÜDÜRÜNE TEŞEKKÜRLER
788 Okunma.
06 Temmuz 2019
BAYRAKTAR'DAN KARAYAZI'YA
759 Okunma.
19 Haziran 2019
Bir Şehadet Üzerine İnanları Düşünmeye Çağırmak
785 Okunma.
09 Haziran 2019
TÜRK COĞRAFYASINDA ETNİK TAHRİK YAPILMAMALIDIR
840 Okunma.
03 Haziran 2019
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NA AÇIK MEKTUP
863 Okunma.
19 Mayıs 2019
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS
829 Okunma.
10 Mayıs 2019
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...!
791 Okunma.
07 Mayıs 2019
Dil...
818 Okunma.
25 Nisan 2019
ERZURUM KİTAP FUARI
1049 Okunma.
21 Nisan 2019
Kuyumcu Hafız Nusret Gedik
1295 Okunma.
14 Nisan 2019
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM
1108 Okunma.
26 Mart 2019
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU
990 Okunma.
17 Mart 2019
ŞEHİT BURAK TATAR'IN SON VASİYETİ
1066 Okunma.
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
1714 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
1012 Okunma.
05 Şubat 2019
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
1600 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
1339 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
1108 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
1224 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
1517 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
1511 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
1139 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
1432 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
1234 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
1276 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
1780 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
1608 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
1286 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
1530 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
1452 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
1228 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
2024 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
1553 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
1180 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
1436 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
1526 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
1362 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
1653 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
1377 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
1555 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
3123 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
2283 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
1622 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
1725 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
1394 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
1511 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
1746 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
1627 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1873 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
2449 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1849 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1937 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
1748 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
1736 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
1638 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
1788 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
1635 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
1615 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
1596 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
2377 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1929 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1827 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
1764 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
2226 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
1729 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
1767 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
1841 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1722 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
1750 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1846 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1942 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1845 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1830 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
1657 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1836 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1979 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1977 Okunma.
Haber Yazılımı