Yazı Detayı
02 Ekim 2018 - Salı 22:09 Bu yazı 1466 kez okundu
 
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

Büyük Selçuklu Devleti'nin yükseliş dönemlerinde adı sultanların hep yanı başında anılan ve Siyasetname adlı eseriyle bütün dünyaca tanınan Nizam'ül-Mülk  1064 tarihinde vezir olmuş, 14 Ekim 1092 tarihinde bir Batınî kalleşin hançeriyle şehit edilmiştir.

Sultan Alparslan zamanında çok büyük hizmetleri olan vezir Sultan Melikşah'ın yetişmesinde ve onun hükümdarlığı döneminde önemli görevleri ifa etmesiyle tarihe geçmişti. Özellikle Nizamiye Medreselerini kurulması, devletin yönetimi için gereken kadroların yetiştirilmesi, ilim, adalet ve hikmet alanlarında yaptığı çalışmalar uzun asırlar Türk Devlet Geleneğinde önemli bir yer tutmuştu.

Nizam'ül-Mülk vefatına doğru sultanla arası açılmış, buna iki farklı sebep etken olmuştu. Bunlardan birincisi  Nizam'ül-Mülk'ün kabiliyeti, ileri görüşlü olması, uzun süren vezirliği, ona devlet nezdinde olağanüstü güç kazandırmış olmasıydı. Onun bu konularda pek isteksiz davranmış olduğunu göstermesine karşılık şartlar bu muazzam nüfuzu doğurmuştu.

Nizam'ül-Mülk'ün yaşı ilerlemesine karşılık şartlar onu güçlü hale getiriyordu. Halbuki devlet "Selçuklu" hanedanına dayanıyordu. Devlet ortak kabul etmiyordu. Bu durum sultan ile vezirin arasının açılmasına sebep oluyordu. Melikşah bu durumu önceden sezebilecek ehliyete ve liyakate sahipti.

İkinci sebep ise sultanın eşi Terken Hatun, zamanın halifesi ile evli olan kızının oğlu Cafer'i halifelik ve sultanlık varisi yapmak istek ve arzusundaydı. Böylece hem sultanlığı, hem de halifeliği Cafer'in şahsında toplayacak müthiş bir güç kazanacaktı. Terken Hatun bu arzusunu gerçekleştirmek için bazı devlet adamlarını yanına almıştı.

Devlet katları arasında dedikodular yayılmaya başlamış, Sultan ile vezirin arasını açma çabaları hızlanmıştı. Melikşah'a  menfi fikirler iletiliyor olayların kontrolden çıkması isteniyordu. Melikşah'ın vezirine gönderdiği mektup oldukça sertti. Mektupta:

"Sen benim devletimi ve memleketimi istila ettin. Evlatlarına ve damatlarına verdin. Bunlar benim adamlarıma saygı göstermiyor. Halka zulüm yapıyorlar. Sende bunları cezalandırmıyorsun. İstermisinki vezirlik divitini elinden, sarığını başından  alayım ve halkı tahakkümden kurtarayım."

Mektuptan anlaşıldığı kadarıyla durum vahimdi. Fakat oldukçada duygusal bir bakış açısını içeriyordu. Sultan bu mektubu vezire  onun baş muhalifleri eliyle göndermişti. Nizam'ül-Mülk mektubu okuyup cevap olarak:

"Devlete ortak olduğumuzu daha bilmiyormuydun? Bu vezirlik divitiyle sarık senin tacın ile öyle alakadardır ki, onları aldıktan sonra senin tacın da kalmaz, tahtın da" deme cesaretini göstermişti.

İşte bu hengamede Batınî'ler ortaya çıktı. Fakat yukarıdaki sert tartışmalara rağmen Sultan; vezirini azletmemiş onun "Siyasetname" adlı eserini takdirle karşılamış, devletin temel eserleri arasında yer etmesini sağlamıştır.

Bir tarafta Terken Hatun ve etrafındakiler, diğer tarafta vezir ve adamları ...! Derken Batınîler  fırsat kollamaya başar. Sultan Bağdat'a doğru yola çıkmış peşinden vezir yolculuğa başlamıştır. Nizam'ül-Mülk bir yerde mola verince bir Batınî fedaisi bir isteğinin olduğunu beyan ederek vezirin yanına sokulmuş, çıkardığı zehirli hançerle büyük veziri şehit etmişti.

Batınîlerin Nizam'ül-Mülk düşmanlığı iki ana merkezde toplanıyordu. Birincisi Vezir Sünni, Hanifi, Şafii çizgisinde olması, fikri sahada Batınîleri perişan etmesi, ikincisi silahlı mücadelede de onlara aman vermeyerek yok etmesiydi.

Tarih aslında Nizam'ül-Mülk'ün vezirlik hayatından günümüze aktarılacak çok önemli şeylerin olduğunu asırlar öncesinden bizlere haber veriyordu. Öneli olan okuyup, anlayıp ders çıkarmaktı.

24 Eylül 2018 /ERZURUM

 
Etiketler: , BÜYÜK, SELÇUKLU, VEZİRİ, NİZAM'ÜL-MÜLK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
11 Ağustos 2020
HİLÂFET HALİFELİK TARİHSEL SÜREÇ
65 Okunma.
02 Ağustos 2020
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA AÇIK MEKTUP
173 Okunma.
28 Temmuz 2020
101 YIL ÖNCE ERBAA VE ERZURUM'LU NAHİYE MÜDÜRÜ
105 Okunma.
19 Temmuz 2020
YAYLADA BİR NEHİR: KARASU
242 Okunma.
14 Temmuz 2020
TARİHÎ TÜRK YURTLARINDA EMPERYAL OYUNLAR SONA ERMELİDİR.
137 Okunma.
20 Haziran 2020
KAHRAMAN DOKTORLAR VE KOVİT -19 ÜZERİNE
260 Okunma.
31 Mayıs 2020
AÇIK HAVADA CUMA NAMAZI
272 Okunma.
26 Mayıs 2020
KORONA BİZİ AKILLANDIRAMADI...!
190 Okunma.
04 Mayıs 2020
KORONA ERZURUM VE ÖLÜM
621 Okunma.
28 Nisan 2020
REFORMİST VE MUHAFAZAKAR AYDINLARIN ÇELİŞKİSİ
261 Okunma.
09 Nisan 2020
CAMİDE DEĞİL TOPLUM HAYATINDA DA SAFLARI SIKLAŞTIRIN
406 Okunma.
29 Mart 2020
GÜCÜM ARTIK SADECE DUAYA YETİYOR
433 Okunma.
24 Mart 2020
GÜN TEDBİR ALAMA,BARIŞ VE KARDEŞLEŞME GÜNÜDÜR
286 Okunma.
22 Mart 2020
Hiç bir insan kendi yanlışını İslâm'a mal etmesin
228 Okunma.
16 Mart 2020
KORONA'DAN ÖNCE, KORONA'DAN SONRA
407 Okunma.
02 Mart 2020
GÖÇ,HİCRET,SÜRGÜN
367 Okunma.
09 Şubat 2020
FİLİSTİNDE SON TANGO ve TRUMP
467 Okunma.
02 Şubat 2020
DEPREM VE KADER
255 Okunma.
21 Ocak 2020
2020 YILINDA ÖZELEŞTİRİ YAPMAK
342 Okunma.
14 Ocak 2020
KALKINMA AMA NASIL?
328 Okunma.
06 Ocak 2020
MEHDİ İLE YEHOVA'NIN SAVAŞINA HAZIR OLUN
533 Okunma.
01 Ocak 2020
NOEL YÂ DA YILBAŞI
340 Okunma.
15 Aralık 2019
SİZ HİÇ HODAK OLDUNUZ MU?
586 Okunma.
03 Aralık 2019
ERZURUMUN SORUNLARI VE SİYASİLERE ÇAĞRI
506 Okunma.
23 Kasım 2019
ÖĞRETMEN HATIRALARI OKUNUR
445 Okunma.
11 Kasım 2019
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE?
706 Okunma.
31 Ekim 2019
ERZURUMUN GERİ KALMASININ ZİHİN KODLARI
507 Okunma.
26 Ekim 2019
BARIŞ PINARI HAREKATI KAHRAMAN ORDUMUZ VE SONUÇLARI
441 Okunma.
23 Ekim 2019
ERZURUM'U TANITABİLİYOR MUYUZ?
442 Okunma.
20 Ekim 2019
Sultan Melik Mahallesi ve diğerleri...
467 Okunma.
16 Ekim 2019
DARAĞACI MAHALLESİ
434 Okunma.
06 Ekim 2019
TEPE MEZARLIĞI
373 Okunma.
05 Ekim 2019
İFTİRA
397 Okunma.
09 Eylül 2019
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK
845 Okunma.
05 Eylül 2019
ERZURUM İLE SİVAS'IN SİYASETTEKİ AĞIRLIĞI
464 Okunma.
29 Ağustos 2019
ILICA: NEREDEN NEREYE
648 Okunma.
28 Ağustos 2019
ASKERİ MEKTEPLERİN KISA GEÇMİŞİ
686 Okunma.
18 Ağustos 2019
BENİMLE YÜRMEK İSTER MİSİNİZ?
527 Okunma.
13 Ağustos 2019
ALLAH'U EKBER DAĞINDA DONARAK ŞEHİT OLANLARI ANMA VE UYKU TULUMU
455 Okunma.
02 Ağustos 2019
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM
583 Okunma.
20 Temmuz 2019
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -1
518 Okunma.
17 Temmuz 2019
SON ARZUSU OLAN TATAR BÖREĞİNİ YAPAMAMIŞTI
487 Okunma.
11 Temmuz 2019
SAYIN VALİM VE KÜLTÜR MÜDÜRÜNE TEŞEKKÜRLER
522 Okunma.
06 Temmuz 2019
BAYRAKTAR'DAN KARAYAZI'YA
589 Okunma.
19 Haziran 2019
Bir Şehadet Üzerine İnanları Düşünmeye Çağırmak
597 Okunma.
09 Haziran 2019
TÜRK COĞRAFYASINDA ETNİK TAHRİK YAPILMAMALIDIR
629 Okunma.
03 Haziran 2019
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NA AÇIK MEKTUP
674 Okunma.
19 Mayıs 2019
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS
645 Okunma.
10 Mayıs 2019
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...!
622 Okunma.
07 Mayıs 2019
Dil...
500 Okunma.
25 Nisan 2019
ERZURUM KİTAP FUARI
782 Okunma.
21 Nisan 2019
Kuyumcu Hafız Nusret Gedik
1070 Okunma.
14 Nisan 2019
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM
879 Okunma.
26 Mart 2019
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU
804 Okunma.
17 Mart 2019
ŞEHİT BURAK TATAR'IN SON VASİYETİ
821 Okunma.
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
1444 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
833 Okunma.
05 Şubat 2019
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
1410 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
1146 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
915 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
1030 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
1341 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
1339 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
959 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
1252 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
1077 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
1113 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
1504 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
1411 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
1132 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
1301 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
1266 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
1061 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
1835 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
1374 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
1037 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
1249 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
1354 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
1159 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
1474 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
1187 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
1347 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
2678 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
2032 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
1352 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
1518 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
1200 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
1354 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
1539 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
1394 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1708 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
2233 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1646 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1747 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
1595 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
1543 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
1477 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
1600 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
1409 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
1421 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
1422 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
2017 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1748 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1641 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
1517 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
2042 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
1566 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
1594 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
1650 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1561 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
1578 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1653 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1754 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1655 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1648 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
1495 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1682 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1747 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1806 Okunma.
Haber Yazılımı