Yazı Detayı
02 Ekim 2018 - Salı 22:09 Bu yazı 1539 kez okundu
 
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

Büyük Selçuklu Devleti'nin yükseliş dönemlerinde adı sultanların hep yanı başında anılan ve Siyasetname adlı eseriyle bütün dünyaca tanınan Nizam'ül-Mülk  1064 tarihinde vezir olmuş, 14 Ekim 1092 tarihinde bir Batınî kalleşin hançeriyle şehit edilmiştir.

Sultan Alparslan zamanında çok büyük hizmetleri olan vezir Sultan Melikşah'ın yetişmesinde ve onun hükümdarlığı döneminde önemli görevleri ifa etmesiyle tarihe geçmişti. Özellikle Nizamiye Medreselerini kurulması, devletin yönetimi için gereken kadroların yetiştirilmesi, ilim, adalet ve hikmet alanlarında yaptığı çalışmalar uzun asırlar Türk Devlet Geleneğinde önemli bir yer tutmuştu.

Nizam'ül-Mülk vefatına doğru sultanla arası açılmış, buna iki farklı sebep etken olmuştu. Bunlardan birincisi  Nizam'ül-Mülk'ün kabiliyeti, ileri görüşlü olması, uzun süren vezirliği, ona devlet nezdinde olağanüstü güç kazandırmış olmasıydı. Onun bu konularda pek isteksiz davranmış olduğunu göstermesine karşılık şartlar bu muazzam nüfuzu doğurmuştu.

Nizam'ül-Mülk'ün yaşı ilerlemesine karşılık şartlar onu güçlü hale getiriyordu. Halbuki devlet "Selçuklu" hanedanına dayanıyordu. Devlet ortak kabul etmiyordu. Bu durum sultan ile vezirin arasının açılmasına sebep oluyordu. Melikşah bu durumu önceden sezebilecek ehliyete ve liyakate sahipti.

İkinci sebep ise sultanın eşi Terken Hatun, zamanın halifesi ile evli olan kızının oğlu Cafer'i halifelik ve sultanlık varisi yapmak istek ve arzusundaydı. Böylece hem sultanlığı, hem de halifeliği Cafer'in şahsında toplayacak müthiş bir güç kazanacaktı. Terken Hatun bu arzusunu gerçekleştirmek için bazı devlet adamlarını yanına almıştı.

Devlet katları arasında dedikodular yayılmaya başlamış, Sultan ile vezirin arasını açma çabaları hızlanmıştı. Melikşah'a  menfi fikirler iletiliyor olayların kontrolden çıkması isteniyordu. Melikşah'ın vezirine gönderdiği mektup oldukça sertti. Mektupta:

"Sen benim devletimi ve memleketimi istila ettin. Evlatlarına ve damatlarına verdin. Bunlar benim adamlarıma saygı göstermiyor. Halka zulüm yapıyorlar. Sende bunları cezalandırmıyorsun. İstermisinki vezirlik divitini elinden, sarığını başından  alayım ve halkı tahakkümden kurtarayım."

Mektuptan anlaşıldığı kadarıyla durum vahimdi. Fakat oldukçada duygusal bir bakış açısını içeriyordu. Sultan bu mektubu vezire  onun baş muhalifleri eliyle göndermişti. Nizam'ül-Mülk mektubu okuyup cevap olarak:

"Devlete ortak olduğumuzu daha bilmiyormuydun? Bu vezirlik divitiyle sarık senin tacın ile öyle alakadardır ki, onları aldıktan sonra senin tacın da kalmaz, tahtın da" deme cesaretini göstermişti.

İşte bu hengamede Batınî'ler ortaya çıktı. Fakat yukarıdaki sert tartışmalara rağmen Sultan; vezirini azletmemiş onun "Siyasetname" adlı eserini takdirle karşılamış, devletin temel eserleri arasında yer etmesini sağlamıştır.

Bir tarafta Terken Hatun ve etrafındakiler, diğer tarafta vezir ve adamları ...! Derken Batınîler  fırsat kollamaya başar. Sultan Bağdat'a doğru yola çıkmış peşinden vezir yolculuğa başlamıştır. Nizam'ül-Mülk bir yerde mola verince bir Batınî fedaisi bir isteğinin olduğunu beyan ederek vezirin yanına sokulmuş, çıkardığı zehirli hançerle büyük veziri şehit etmişti.

Batınîlerin Nizam'ül-Mülk düşmanlığı iki ana merkezde toplanıyordu. Birincisi Vezir Sünni, Hanifi, Şafii çizgisinde olması, fikri sahada Batınîleri perişan etmesi, ikincisi silahlı mücadelede de onlara aman vermeyerek yok etmesiydi.

Tarih aslında Nizam'ül-Mülk'ün vezirlik hayatından günümüze aktarılacak çok önemli şeylerin olduğunu asırlar öncesinden bizlere haber veriyordu. Öneli olan okuyup, anlayıp ders çıkarmaktı.

24 Eylül 2018 /ERZURUM

 
Etiketler: , BÜYÜK, SELÇUKLU, VEZİRİ, NİZAM'ÜL-MÜLK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
29 Kasım 2020
YİĞİT YÜREKLİ, DADAŞ HAKKI MEZARARKALI HOCAMA
112 Okunma.
24 Kasım 2020
ERZURUM EĞİTİMİNE HİZMET ETMİŞ ÖĞRETMENLERİMİZ
132 Okunma.
15 Kasım 2020
1900-1955 YILLARI ARASINDA ERZURUM'UN DİN ADAMLARI
185 Okunma.
09 Kasım 2020
ERZURUM MÜFTÜLÜĞÜNE AÇIK MEKTUP
173 Okunma.
03 Kasım 2020
ÖLÜM VE YALNIZLIK
157 Okunma.
29 Ekim 2020
TEVFİK FİKRET, MEHMET AKİF ERSOY
173 Okunma.
10 Ekim 2020
ERZURUM'LU NİYE YETİM HOCA DEDİ
295 Okunma.
29 Eylül 2020
ERZURUM VEREM SAVAŞ DERNEĞİ
281 Okunma.
18 Eylül 2020
ORTA ÖĞRETİME GENEL BAKIŞ
231 Okunma.
15 Eylül 2020
KAĞITÇILIĞIN TARİHİ VE SEKA'NIN KAPATILMASI
166 Okunma.
04 Eylül 2020
ERZURUM EĞİTİM TARİHİ MÜZESİ
365 Okunma.
29 Ağustos 2020
30 AĞUSTOS ZAFERİ VE İKİ TAZEGÜLLÜ
309 Okunma.
19 Ağustos 2020
AMERİKALILAR BUNLARI YAPARKEN NEREDEYDİNİZ?
249 Okunma.
11 Ağustos 2020
HİLÂFET HALİFELİK TARİHSEL SÜREÇ
259 Okunma.
02 Ağustos 2020
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA AÇIK MEKTUP
297 Okunma.
28 Temmuz 2020
101 YIL ÖNCE ERBAA VE ERZURUM'LU NAHİYE MÜDÜRÜ
205 Okunma.
19 Temmuz 2020
YAYLADA BİR NEHİR: KARASU
370 Okunma.
14 Temmuz 2020
TARİHÎ TÜRK YURTLARINDA EMPERYAL OYUNLAR SONA ERMELİDİR.
224 Okunma.
20 Haziran 2020
KAHRAMAN DOKTORLAR VE KOVİT -19 ÜZERİNE
369 Okunma.
31 Mayıs 2020
AÇIK HAVADA CUMA NAMAZI
371 Okunma.
26 Mayıs 2020
KORONA BİZİ AKILLANDIRAMADI...!
289 Okunma.
04 Mayıs 2020
KORONA ERZURUM VE ÖLÜM
766 Okunma.
28 Nisan 2020
REFORMİST VE MUHAFAZAKAR AYDINLARIN ÇELİŞKİSİ
373 Okunma.
09 Nisan 2020
CAMİDE DEĞİL TOPLUM HAYATINDA DA SAFLARI SIKLAŞTIRIN
519 Okunma.
29 Mart 2020
GÜCÜM ARTIK SADECE DUAYA YETİYOR
542 Okunma.
24 Mart 2020
GÜN TEDBİR ALAMA,BARIŞ VE KARDEŞLEŞME GÜNÜDÜR
385 Okunma.
22 Mart 2020
Hiç bir insan kendi yanlışını İslâm'a mal etmesin
315 Okunma.
16 Mart 2020
KORONA'DAN ÖNCE, KORONA'DAN SONRA
492 Okunma.
02 Mart 2020
GÖÇ,HİCRET,SÜRGÜN
465 Okunma.
09 Şubat 2020
FİLİSTİNDE SON TANGO ve TRUMP
577 Okunma.
02 Şubat 2020
DEPREM VE KADER
347 Okunma.
21 Ocak 2020
2020 YILINDA ÖZELEŞTİRİ YAPMAK
426 Okunma.
14 Ocak 2020
KALKINMA AMA NASIL?
407 Okunma.
06 Ocak 2020
MEHDİ İLE YEHOVA'NIN SAVAŞINA HAZIR OLUN
618 Okunma.
01 Ocak 2020
NOEL YÂ DA YILBAŞI
440 Okunma.
15 Aralık 2019
SİZ HİÇ HODAK OLDUNUZ MU?
694 Okunma.
03 Aralık 2019
ERZURUMUN SORUNLARI VE SİYASİLERE ÇAĞRI
608 Okunma.
23 Kasım 2019
ÖĞRETMEN HATIRALARI OKUNUR
529 Okunma.
11 Kasım 2019
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE?
880 Okunma.
31 Ekim 2019
ERZURUMUN GERİ KALMASININ ZİHİN KODLARI
596 Okunma.
26 Ekim 2019
BARIŞ PINARI HAREKATI KAHRAMAN ORDUMUZ VE SONUÇLARI
515 Okunma.
23 Ekim 2019
ERZURUM'U TANITABİLİYOR MUYUZ?
551 Okunma.
20 Ekim 2019
Sultan Melik Mahallesi ve diğerleri...
568 Okunma.
16 Ekim 2019
DARAĞACI MAHALLESİ
513 Okunma.
06 Ekim 2019
TEPE MEZARLIĞI
457 Okunma.
05 Ekim 2019
İFTİRA
483 Okunma.
09 Eylül 2019
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK
927 Okunma.
05 Eylül 2019
ERZURUM İLE SİVAS'IN SİYASETTEKİ AĞIRLIĞI
541 Okunma.
29 Ağustos 2019
ILICA: NEREDEN NEREYE
728 Okunma.
28 Ağustos 2019
ASKERİ MEKTEPLERİN KISA GEÇMİŞİ
773 Okunma.
18 Ağustos 2019
BENİMLE YÜRMEK İSTER MİSİNİZ?
611 Okunma.
13 Ağustos 2019
ALLAH'U EKBER DAĞINDA DONARAK ŞEHİT OLANLARI ANMA VE UYKU TULUMU
529 Okunma.
02 Ağustos 2019
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM
675 Okunma.
20 Temmuz 2019
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -1
619 Okunma.
17 Temmuz 2019
SON ARZUSU OLAN TATAR BÖREĞİNİ YAPAMAMIŞTI
566 Okunma.
11 Temmuz 2019
SAYIN VALİM VE KÜLTÜR MÜDÜRÜNE TEŞEKKÜRLER
603 Okunma.
06 Temmuz 2019
BAYRAKTAR'DAN KARAYAZI'YA
667 Okunma.
19 Haziran 2019
Bir Şehadet Üzerine İnanları Düşünmeye Çağırmak
677 Okunma.
09 Haziran 2019
TÜRK COĞRAFYASINDA ETNİK TAHRİK YAPILMAMALIDIR
729 Okunma.
03 Haziran 2019
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NA AÇIK MEKTUP
762 Okunma.
19 Mayıs 2019
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS
722 Okunma.
10 Mayıs 2019
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...!
702 Okunma.
07 Mayıs 2019
Dil...
589 Okunma.
25 Nisan 2019
ERZURUM KİTAP FUARI
875 Okunma.
21 Nisan 2019
Kuyumcu Hafız Nusret Gedik
1160 Okunma.
14 Nisan 2019
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM
993 Okunma.
26 Mart 2019
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU
883 Okunma.
17 Mart 2019
ŞEHİT BURAK TATAR'IN SON VASİYETİ
920 Okunma.
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
1567 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
912 Okunma.
05 Şubat 2019
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
1491 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
1225 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
994 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
1103 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
1412 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
1415 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
1042 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
1328 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
1144 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
1191 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
1646 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
1506 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
1203 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
1394 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
1335 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
1127 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
1919 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
1466 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
1100 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
1333 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
1441 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
1253 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
1555 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
1273 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
1438 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
2882 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
2119 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
1448 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
1637 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
1280 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
1430 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
1634 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
1499 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1782 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
2342 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1749 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1832 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
1658 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
1646 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
1554 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
1685 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
1511 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
1523 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
1508 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
2186 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1827 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1722 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
1652 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
2118 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
1635 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
1686 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
1750 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1631 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
1657 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1741 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1835 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1730 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1738 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
1573 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1746 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1836 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1887 Okunma.
Haber Yazılımı