Yazı Detayı
29 Eylül 2020 - Salı 23:34 Bu yazı 274 kez okundu
 
ERZURUM VEREM SAVAŞ DERNEĞİ
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

                                       ERZURUM  VEREM SAVAŞ DERNEĞİ

 

DURUM TESBİTİ

Savaşlar, göçler, gıdasızlık ve hastalıkların kol gezdiği 19. yüzyılın başlarında kurulan geç Cumhuriyet'te toplumun yarısından fazlası hasta ve sakattı. İyi beslenememe, doktorsuzluk, ilaçsızlık milletin belini büküyor, halkın taktığı adla ince hastalık, bilimsel adıyla Tüberküloz veya Verem  kol geziyordu. Bunun için Verem yenilmeliydi. İnsanlar tedavi edilmeliydi. Devlet Sağlık Bakanlığı'na tam yetki vererek hastalıkla ciddi bir mücadele başlatmıştı.

 

Cumhuriyetin ilk yıllarında nüfus 13 milyon civarıydı... 11 milyon kişi köyde yaşıyordu.... 40 bin köy vardı... 38 bin köyde  okul yoktu. Traktör yoktu... Tarlalar  karasabanla sürülüyordu.... Beş bin köyde sığır vebası vardı. Hayvanlar kırılıyor, insanlar ölüyordu.... İki milyon kişi sıtma, bir milyon kişi frengiydi, verem, tifüs, tifo salgını ile mücadele ediyordu... Üç milyon kişi trahomluydu, bebek ölüm oranı binde 480’di. Doğan iki bebekten biri ölüyordu. Memlekette tahmini 337 doktor, 60 eczacı bunlarında sadece 8’i Türk’tü. Diş hekimi sıfırdı.....! Dört hemşire vardı. 40 bin köy, sadece 136 ebe vardı. Ortalama ömür 40'a yakındı.....!

 

SANATORYUMLAR KURULUYOR

Böyle bir ortamda 1923-1937 yılları arasında Sağlık Bakanlığı yapan Dr. Refik Saydam kararlıydı. Bunun için sırasıyla; 1923 yılında "Büyükada'da, 1924 yılında "Heybeliada" da "Verem Savaş Dispanserlerini" kurmuş, mücadeleye başlanmıştı. 1932 yılında Erenköy, 1936 yılında  "Yakacık'ta  Sanatoryumlar kapılarını hastalarına açmıştı.

 

1927 yılında  ağız yoluyla alınan ilk verem aşısına başlanmış, ilerleyen yıllar İzmir ve diğer ilerde Verem'le mücadeleye hız verilmişti. İkinci Dünya Savaşı çıkınca gençler askere alınmış, üretim düşmüş, beslenme konusunda ciddi zaafiyetler oluşmuştu. Bu yıllarda Verem yeniden hortlamış, toplum sağlığını tehdit eder boyutlara gelmiş, her bin kişiden üçü veremden ölmeye başlamıştı.

 

1945 yılında Anakara'da Verem Hastanesi faaliyete geçmiş, 5 olan dispanser sayısı 1948 yılında 46'ya çıkarılmış, Sağlık Bakanı Dr. Behçet Salih Uz döneminde ciddi gelişmeler kaydedilmiş, 3-9 Ocak arası "Verem Savaş Hafta'sı ilan edilmiş, 1948 yılından itibaren yurt sathında etkinlikler düzenlenmiş, 1948 yılında BCG aşısı vurulmaya başlanmış, Prof. Dr. Nusret Karasu'nun teklifiyle Tıp Fakültelerine "Tüberküloz Kürsüsü" kurulması kararlaştırılmış, 1949 yılında Veremle ilgili ilk kanunun çıkarılmış, hastalıkla mücadele hızlanmış, kararlı bir şekilde mücadeleye devam edilmişti.

 

ERZURUM'DA VEREMLE SAVAŞ

 

Erzurum Verem Savaş Derneğinin ilk kuruluşunda teklif Sağlık Bakanlığından gelmiş, Sağlık Müdürü Dr. Rıfkı Olgun'un gayretleri, Dr. Zeki Başar'ın dernek tüzüğünü hazırlamasıyla "Erzurum'da Verem Savaş Derneği" 22 Haziran 1947'de kuruldu. Kuruluşta 22 üyesi vardı. Bu üyeler, Üçüncü Genel Müfettişi Osman Sabri Adal, Vali Cemal Dinç, 3. Ordu Sağlık müfettişi General Nihat Tunaşar, Sağlık Müfettişi Dr. Salim Cimilli, Erzurum  Savcısı Necati Aras, Avukat Ömer Olgun, Belediye Başkanı Kazım Yurdalan,  3. Ordu Hıfzıssıhha Müfettişi Dr. Şevki Tunar, Emniyet Müdür Şevket Özcan, Sağlık Müdür Dr. Rıfkı Olgun, Dr. Hasan Numanoğlu, Dr. Esat Eğilmez, Dr. Orhan Sıbahi, Dr. Niyazi Çalışkan, Doğum evi Baştabibi Doktor Araz, Yapı Usta Okulu Müdürü Tahsin Tağmaç, Eczacı Mehmet Yazıcı, Diş tabipleri Lütfü yalım, Cevat kıvanç, Hilmi Güllü, Dr. Zeki Başar ve Dr Kemal Özonat'tan  oluşmuş, 27.6. 1947 tarihinde faaliyete başlamıştı.

 

VEREM HASTANESİ KURULUYOR

 

Yetkililerin çabaları sonunda ülke genelinde pek çok ilde kurulmaya başlayan Verem hastanesi 1949 yılında boş olan eski 3. Genel Müfettişlik binasında  faaliyete geçmesi kararlaştırılmış, 1950 yılında hizmet vermeye başlamıştı. Kadın ve erkek olmak üzere iki bölümden oluşan 60 yataklı hastahane Temmuz 1950 de halkın katılımıyla hizmete girmiş,  Dr. Zeki Başar tam 11 yıl başhekimliğini yürütmüş, zor imkânlarla yüzlerce verem hastasına hizmet verilmişti.

 

Göğüs Hastalıkları Hastanesi olarak hizmet veren mekânda 60 yatak, 300 mili amperlik bir röntgen cihazı, ufak bir laboratuar, bir doktor, iki memur,3 hemşire 21 müstahdemle hizmetlerini  20 dönümlük çamlık bir alan üzerinde 1968 yılına kadar hizmet vermişti.

 

1968 yılında Küçük Kiremitlik Tabyasının eteğinde 400 yataklı olarak inşa edilen binada "Erzurum Göğüs Hastalıkları Hastanesi" hizmet vermeye başladı. Hastahane tüm bölgenin ihtiyacına cevap verecek düzeyde modern bir hastaneydi. Hastahane 2019 yılına kadar faaliyetlerini sürdürürken Kadın Doğum Hastanesinin yıkılması üzerine  Göğüs hastanesine taşınmış, konferans salonu Erzurum Şehir Tiyatrosuna tahsis edilmişti.

 

VEREM SAVAŞI DİSPANSERİ'NİN KURULMASI

 

1953 yılında Yenikapı Caddesinde kiralık bir konakta faaliyete başlayan Dispanser faaliyetleri Gürcükapı semtinde Millet Bahçe  bölgesinde belediyeden ücret karşılığı alınan 1600 metrekare arsa alarak üzerine, 1960 yılında 500 metre kare alan üzerine iki katlı bir dispanser yaptırıldı. Bitişiğine iki doktor için lojman ve gelir getirsin diye üç işyeri yaptırılarak  faaliyetler sürdürüldü. 1964 yılında tamamlanan inşaatın bir tarafında Tüberküloz laboratuarı diğer tarafta iki lojman faaliyete geçirildi. 1967 yılında alınan gezici röntgen aletiyle en uzak köylere gidilerek  tüberküloz taraması yapıldı.

 

2003 yılında sağlıkta yapılan yapısal değişimler sonucu "Verem Savaş Dispanserleri" de nasibini aldı. Bina önce aile hekimliğine dönüştürüldü sonra bazı nedenlerden dolayı boşaltıldı. İlerleyen günlerde boş kalan binanın camları kırıldı. Bina artık yıkılmaya yüz tutmuştu. Sonunda Büyükşehir Belediyesince yıktırıldı....! 2018 yılında Millet Bahçesine dönüştürüldü. Böylece 1960 yılında yapılan 58 yıl hizmet veren bina yıkılmış oldu.

 

Verem Savaş Derneği ise halen kendi binasında 73 yıldan bu yana faaliyetini sürdürmektedir.Derneğin başkanlığını Dr. Zeki Başar, Dr. Tayip Cinisli, Gazeteci Kemal Alyanak ve İş adamı Şenol Mızrak yürütmüşlerdi. Sonuç olarak bir Erzurum Türküsüyle yazıyı bitirelim.

 

Erzurum dağları kar ile boran

Sardı ciğerimi dert ile verem

Sizde bulunmazmı da bir kurşun kalem

Yazam arzuhalimi de yare gönderem

 27/9/2020   ERZURUM

               

Kaynak:

Dr. Tayyip Cinisli, Erzurum Verem Savaş Derneği ve Verem Müesseselerinin Kuruluş ve Faaliyetleri, Çeşitli Yönleriyle Erzurum ve Çevresi, Erzurum 1968, s.314-317.

Ahmet Coşkun Tekin, 1930-1950 arasında Veremle Mücadele Faaliyetleri, Dergi Pak, 2018.

Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü(2004), 80. Yılda Tedavi Hizmetleri (1923-2003), Ankara.

Suha Özkan, Ülkemizde Verem Savaşının Temel Kuruluşu: Verem Savaşı Dispanseri, Toraks Kitapları Tüberküloz. AVES Yayıncılık, İstanbul.2010.

Şeref Özkara, Türkiye’de Tüberküloz Epidemiyolojisi, Toraks Kitapları Tüberküloz, AVES Yayıncılık, İstanbul.2010.

Prof. Dr. Nusret Karasu'nun Doğumunun 100. Yılında, Türkiye'de Verem Savaşının Dünü-Bugünü-Geleceği Sempozyumu, Ankara. 2004.

 
Etiketler: ERZURUM, , VEREM, SAVAŞ, DERNEĞİ,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
15 Kasım 2020
1900-1955 YILLARI ARASINDA ERZURUM'UN DİN ADAMLARI
176 Okunma.
09 Kasım 2020
ERZURUM MÜFTÜLÜĞÜNE AÇIK MEKTUP
156 Okunma.
03 Kasım 2020
ÖLÜM VE YALNIZLIK
140 Okunma.
29 Ekim 2020
TEVFİK FİKRET, MEHMET AKİF ERSOY
161 Okunma.
10 Ekim 2020
ERZURUM'LU NİYE YETİM HOCA DEDİ
275 Okunma.
18 Eylül 2020
ORTA ÖĞRETİME GENEL BAKIŞ
221 Okunma.
15 Eylül 2020
KAĞITÇILIĞIN TARİHİ VE SEKA'NIN KAPATILMASI
162 Okunma.
04 Eylül 2020
ERZURUM EĞİTİM TARİHİ MÜZESİ
341 Okunma.
29 Ağustos 2020
30 AĞUSTOS ZAFERİ VE İKİ TAZEGÜLLÜ
306 Okunma.
19 Ağustos 2020
AMERİKALILAR BUNLARI YAPARKEN NEREDEYDİNİZ?
244 Okunma.
11 Ağustos 2020
HİLÂFET HALİFELİK TARİHSEL SÜREÇ
253 Okunma.
02 Ağustos 2020
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA AÇIK MEKTUP
285 Okunma.
28 Temmuz 2020
101 YIL ÖNCE ERBAA VE ERZURUM'LU NAHİYE MÜDÜRÜ
195 Okunma.
19 Temmuz 2020
YAYLADA BİR NEHİR: KARASU
365 Okunma.
14 Temmuz 2020
TARİHÎ TÜRK YURTLARINDA EMPERYAL OYUNLAR SONA ERMELİDİR.
216 Okunma.
20 Haziran 2020
KAHRAMAN DOKTORLAR VE KOVİT -19 ÜZERİNE
367 Okunma.
31 Mayıs 2020
AÇIK HAVADA CUMA NAMAZI
361 Okunma.
26 Mayıs 2020
KORONA BİZİ AKILLANDIRAMADI...!
279 Okunma.
04 Mayıs 2020
KORONA ERZURUM VE ÖLÜM
755 Okunma.
28 Nisan 2020
REFORMİST VE MUHAFAZAKAR AYDINLARIN ÇELİŞKİSİ
368 Okunma.
09 Nisan 2020
CAMİDE DEĞİL TOPLUM HAYATINDA DA SAFLARI SIKLAŞTIRIN
510 Okunma.
29 Mart 2020
GÜCÜM ARTIK SADECE DUAYA YETİYOR
532 Okunma.
24 Mart 2020
GÜN TEDBİR ALAMA,BARIŞ VE KARDEŞLEŞME GÜNÜDÜR
376 Okunma.
22 Mart 2020
Hiç bir insan kendi yanlışını İslâm'a mal etmesin
306 Okunma.
16 Mart 2020
KORONA'DAN ÖNCE, KORONA'DAN SONRA
486 Okunma.
02 Mart 2020
GÖÇ,HİCRET,SÜRGÜN
460 Okunma.
09 Şubat 2020
FİLİSTİNDE SON TANGO ve TRUMP
574 Okunma.
02 Şubat 2020
DEPREM VE KADER
338 Okunma.
21 Ocak 2020
2020 YILINDA ÖZELEŞTİRİ YAPMAK
420 Okunma.
14 Ocak 2020
KALKINMA AMA NASIL?
402 Okunma.
06 Ocak 2020
MEHDİ İLE YEHOVA'NIN SAVAŞINA HAZIR OLUN
612 Okunma.
01 Ocak 2020
NOEL YÂ DA YILBAŞI
436 Okunma.
15 Aralık 2019
SİZ HİÇ HODAK OLDUNUZ MU?
689 Okunma.
03 Aralık 2019
ERZURUMUN SORUNLARI VE SİYASİLERE ÇAĞRI
606 Okunma.
23 Kasım 2019
ÖĞRETMEN HATIRALARI OKUNUR
525 Okunma.
11 Kasım 2019
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE?
872 Okunma.
31 Ekim 2019
ERZURUMUN GERİ KALMASININ ZİHİN KODLARI
590 Okunma.
26 Ekim 2019
BARIŞ PINARI HAREKATI KAHRAMAN ORDUMUZ VE SONUÇLARI
508 Okunma.
23 Ekim 2019
ERZURUM'U TANITABİLİYOR MUYUZ?
547 Okunma.
20 Ekim 2019
Sultan Melik Mahallesi ve diğerleri...
559 Okunma.
16 Ekim 2019
DARAĞACI MAHALLESİ
511 Okunma.
06 Ekim 2019
TEPE MEZARLIĞI
449 Okunma.
05 Ekim 2019
İFTİRA
477 Okunma.
09 Eylül 2019
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK
923 Okunma.
05 Eylül 2019
ERZURUM İLE SİVAS'IN SİYASETTEKİ AĞIRLIĞI
537 Okunma.
29 Ağustos 2019
ILICA: NEREDEN NEREYE
722 Okunma.
28 Ağustos 2019
ASKERİ MEKTEPLERİN KISA GEÇMİŞİ
768 Okunma.
18 Ağustos 2019
BENİMLE YÜRMEK İSTER MİSİNİZ?
607 Okunma.
13 Ağustos 2019
ALLAH'U EKBER DAĞINDA DONARAK ŞEHİT OLANLARI ANMA VE UYKU TULUMU
523 Okunma.
02 Ağustos 2019
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM
672 Okunma.
20 Temmuz 2019
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -1
608 Okunma.
17 Temmuz 2019
SON ARZUSU OLAN TATAR BÖREĞİNİ YAPAMAMIŞTI
557 Okunma.
11 Temmuz 2019
SAYIN VALİM VE KÜLTÜR MÜDÜRÜNE TEŞEKKÜRLER
598 Okunma.
06 Temmuz 2019
BAYRAKTAR'DAN KARAYAZI'YA
661 Okunma.
19 Haziran 2019
Bir Şehadet Üzerine İnanları Düşünmeye Çağırmak
675 Okunma.
09 Haziran 2019
TÜRK COĞRAFYASINDA ETNİK TAHRİK YAPILMAMALIDIR
723 Okunma.
03 Haziran 2019
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NA AÇIK MEKTUP
757 Okunma.
19 Mayıs 2019
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS
719 Okunma.
10 Mayıs 2019
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...!
697 Okunma.
07 Mayıs 2019
Dil...
581 Okunma.
25 Nisan 2019
ERZURUM KİTAP FUARI
865 Okunma.
21 Nisan 2019
Kuyumcu Hafız Nusret Gedik
1151 Okunma.
14 Nisan 2019
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM
986 Okunma.
26 Mart 2019
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU
876 Okunma.
17 Mart 2019
ŞEHİT BURAK TATAR'IN SON VASİYETİ
916 Okunma.
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
1558 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
908 Okunma.
05 Şubat 2019
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
1485 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
1217 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
990 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
1099 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
1410 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
1410 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
1035 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
1324 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
1139 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
1186 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
1639 Okunma.
02 Ekim 2018
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
1534 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
1498 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
1200 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
1387 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
1333 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
1123 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
1916 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
1460 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
1092 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
1325 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
1436 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
1243 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
1549 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
1267 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
1432 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
2876 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
2114 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
1443 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
1635 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
1273 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
1425 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
1626 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
1496 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1776 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
2336 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1741 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1827 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
1655 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
1638 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
1543 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
1681 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
1505 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
1518 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
1503 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
2178 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1823 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1715 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
1646 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
2115 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
1631 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
1683 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
1744 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1624 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
1645 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1734 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1832 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1724 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1735 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
1565 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1744 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1829 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1880 Okunma.
Haber Yazılımı