Yazı Detayı
18 Ağustos 2019 - Pazar 23:53 Bu yazı 765 kez okundu
 
GEN- ETİK
Ali Kurt
alikurt1@gmail.com
 
 

Gen-Etik; İnsan Genom Projesi Üzerine Bir Etik Soruşturma başlıklı eser Kasım 2018’de yayımlandı. Yazarları, her ikisi de Erzurum Teknik Üniversitesinde akademisyen olan Kemal Bakır ve Hasan Türkez. Küçük boy 95 sahifelik bu kitapçık Önsöz’ün ardından Etik, İnsan Genom Projesi, Etik Açıdan İnsan Genom Projesi, Sonuç, Kaynakça ve Ekler kısımlarından oluşuyor.

“Genom, bir canlının sahip olduğu genetik materyalin tümüne verilen isimdir”.

1990- 2003 yılları arasında devam ettirilen İnsan Genom Projesiyle; insanın tek bir hücresinde mevcut olan DNA dizisinin keşfedilerek haritaların çıkartılması, insanın oluşumu, gelişimi, hayatı ve ölümün üzerinde etkili olabilen genetik biliminin sınırları zorlanıyor.

Kitapta çok kısa olarak Mendel’in fasulyelerinden insan genom projesine giden yol özetlenmiş. Genetik kullanılarak hastalıklara tanı konulabilmesi, tedavi edilebilme çabaları yanısıra kötüye kullanılabilme ihtimali, genlere müdahale sonucunda istenmeyen sonuçlar çıkabileceğinden bilim çevrelerinde korku doğurarak, etik sorunlara cevap aranmasın gerektirmiş.  

Şu sorular cevap bekliyor:
Üretilen genetik bilgi nasıl olmalıdır. Bu bilgiyi kim kontrol etmelidir? Bu bilginin paylaşımı ve kullanımı nasıl olmalıdır?

Hangi genetik protokoller kullandırılmalıdır?

Elde edilen bilgiler insan hayatını nasıl değiştirecektir?

İnsan genom projesi yeni bazı etik meseleler ortaya çıkarmıştır;

Mahremiyetin ihlali.Kişilerin ortaya çıkmasını istemediği bilgiler şunun bunun eline geçerse neler olur?

Genetik tasarım ve öjeni. Kişilerin ve sigorta şirketerinin haklarını korunması gündemde. İkisi birbirine zıt mıdır, hakkaniyetli bir uzlaşma noktası bulunabilir mi? Bilimsel buluşlar aşırı ırkçıların elinde kötü bir yerlere gidebilir mi? Bu ihtimal nasıl engellenir?

İstihdam ve hayat sigortası sorunları. Genetik araştırmalarla insanların, henüz kendilerinin dahi bilemedikleri hastalıkları önceden fark edilebilirse şirketle onları işe almaktan vaz geçerler mi? Ya da sigorta şirketleri sigortalamaktan vaz geçer veya aşırı yüksek prim koyarlarsa ne gibi sonuçlar olabilir?

Bunlardan kitapta ele alınan konulardan birkaçı.

Elbette böyle önemli bir meselenin bir kitap vasıtasıyla halledilmesi düşünülemez. Yazarlar konuya dikkatimizi çekerek önemli bir iş yaptılar. Bir fen bilimciyle sosyal bilimcinin sağlık bilimi konusunsda bir araya gelmesi ve böyle ilginç, karmaşık bir konuyu incelemiş olmaları önemlidir. Bilimler arası çalışmalar artıp geliştikçe daha doyucucu sonuçlar alınacağı beklenmelidir. Aksi halde Gazali’nin bahsettiği fil hikayesinde olduğu gibi, biri filin hortumuna tutar, diğeri kuyruğunu ve kimse “bu bir fildir” diyemez.

Kısaca söz ettiğimiz “Gen-etik, İnsan Genom Projesi” başlıklı kitap bilim meraklılarınca okunması gerekli bir çalışma. Yazarları sayın felsefe Doç Dr. Kemal Bakır ve moleküler biyolog Hasan Türkez’i tebrik ediyor, başarılarının devamını diliyoruz.

Çağımızın önemli meselelerinden biri de bilimlerin ileri derecede uç dallara ayrılması, insanları konularında uzmanlaştıkça bütünü gözden kaçırmalarıdır. Bunu önlemenin çaresi, interdisipliner çalışmalardır. Elimizdeki kitap, konusuyla olduğu gibi bilimler arası bir çalışma olmasıyla da bize ümit vermiştir. Bu tür faaliyetlerin artmasını diliyoruz.

 
Etiketler: GEN-, ETİK,
Yorumlar
Haber Yazılımı