Yazı Detayı
05 Şubat 2019 - Salı 13:24 Bu yazı 1408 kez okundu
 
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

                     HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI

Yunan Başbakanı Türkiye'ye yapacağı ziyarette Heybeli Ada Papaz Mektebini de ziyaret edecekmiş.

Bu ziyareti anlamak için tarihin derinliklerine gidip Rum okulları hakkında bilgi sahibi olmakla mümkün

olacağını anlamak gerek. Osmanlının yıkılışında nice felaketlerin hazırlayıcısı olan Fener Rum Mektebi,

Heybeli Ada Papaz Mektebi ve Ali Bey Adasındaki İkınomos Mektebinin faaliyetleri bilinmeden açıklanamaz.

Aşağıdaki yazı azda olsa bunu hatırlatmaktadır.

Fatih Sultan Mehmed'in verdiği fermanla Rumlar, yani Ortodokslar Patrikhane bünyesinde kurulmuş

olan Fener Mekteplerinde okuma-yazma işlerini devam ettirmiş, kiliseler, şapeller bünyesinde

papazlar aralıksız özellikle din ağırlıklı Grek tarihi, dili ve coğrafyası üzerinde insan yetiştirmişlerdi.

Fener Rum Mektebi(Patrikhane Mektebi) adında yüksek düzeyde bir okul,

Osmanlı döneminde gelişerek faaliyet göstermiştir. Burada Yunan dili, felsefe, ilahiyat, tıp,

riyaziyat, fiziki bilimler okutuluyordu. Burası Rumluk aleminin bir akademisi, beyni idi.

Mezunları, öğretmen, patrik ve Eflak-Boğdan Voyvodası, Osmanlının en büyük tercümanları olarak atanıyordu.

1700'lerin sonunda okul öğretmenlerinin "Yunan Dilinin Hazinesi" adlı önemli bir sözlük geliştirmişlerdi.

Bu eserle Rumlar milli benliklerinin korumanın en önemli yolunun dil olduğunu kavradılar.

 1774 Küçük Kaynarca Anlaşmasıyla Rusların Ortodoksların hamiliğini üstlenmesiyle yeni bir

döneme girmişlerdi. Bu devirde Mora'da, Erdel Beyliğinde yaptıkları faaliyetle Etnik-i Eterya Cemiyeti'ni

kurmuşlar bunun temelleri Kilise bağlantılı RUM mekteplerinde atılmış, kurucularından biriside İkinomos

Mektebinden mezun olmuş, Eksantra adlı  papaz olmuş, yaptıkları çalışmalarla yeni kitlelere ulaştırılmıştı.

Nafi Atıf Kansu bu olayı şöyle izah etmektedir. "1821 Rum isyanını hazırlayan "Eterya" cemiyeti,

kilise ile el ele vererek mektepler vasıtasıyla milli emellerinin tahakkukuna çalışmıştı.

Ecnebi memleketlerde tahsil görmüş Rum gençlerinin gayretleriyle Mora'da, Teselya'da hatta

İstanbul'da Rum mektepleri dini çehrelerini değiştiriyor, daha ziyade Avrupa'nın milli maarif

hareketlerinden ilham alarak milli bir seciye kazanıyorlardı. Esasen kendilerine Rusya gibi kuvvetli

bir hami kazandıran Kaynarca Muahedesinden (1774)  sonra Rumlar milli istiklal için çalışıyorlardı.[1]

1770'den sonra , Cezayirli Hasan Paşanın izniyle Edremit Cunda Adası (Ali Bey) da Papaz İkonomos

tarafında kurulan akademinin 1884 yılında ele geçen belgelerinde  özetle

1-Türkleri ezeli düşman olarak Rumlara tanıtmak,

 2-Türklerin en ufak hatalarını büyüterek Avrupa'ya duyurmak,

3-Türkleri iktisaden çürütmek, sakat ticaret yolarına götürmek ağır şatlarda kredi vermek,

4-Türk Milletin din, ahlak, maneviyat duygularını çürütmek,

5-Zinaya sevk etmek, külhan beyi ruhuyla büyümelerini sağlamak, küfrü yaygınlaştırmak,

hocalara zengin rum tüccarları vasıtasıyla sokulup yoldan çıkarmak,

6- Din adına uyduruk hikayeleri anlatmalarını sağlamak,

7-Türkler arasında fitne ve fesadın yayılmasını temin etmek savaş zamanlarında

Türklere yapılabilecek tüm kötülükleri yapmak,

7- Doktor ve eczacı Rumların yanlış tedavi ve yanlış ilaçla hasta ve yaralıları öldürmek,

8-Tük çiftçisini ağır faiz yükü altına sokarak elindeki tarlaları almak,

9-Devlet adamlarını yanlış kararlara yönlendirmek, sabotaj ve suikastlar düzenlemek

gibi konuları talebelerine anlatarak uygulama alanına soktukları gözlenmektedir.[2]

Yunan devletinin kurulması söz konusu olduğu 1800'lerede Tüm Rum okulları bir çeşit

ön karakol haline gelmişlerdi. Başta İstanbul, Mora, Teselya ve tüm Rum okulları bir anda

yapısını ve işleyişini değiştirerek, sınıflarda ihtilalcı papazlarla birlikte komitacılar ders vermeğe başlamış,

tüm Rum okulları Etnik-i Eterya'nın kontrolüne girmişti. 1911 yılında bu Rum okullarının sayısı

Anadolu'da 1584'e ulaşmıştı[3]. Refahiye'de bile 2 Rum mektebinin açılmış olması Erzurum'da ilk,

orta mektepleri olmak üzere 3 okulun varlığı bunu gösteriyordu.

Ayrıca Fransızların açtıkları Katolik Rumlarında devam ettiği ilk, orta ve lise mekteplerinin

açılmış olması önemli bir veriydi. Ahmet Ağaoğlu'nun Hâk Gazetesindeki makalesinde Asya Türkiye'sindeki

1584 okuluna diğer Rum okullarıyla birlikte  Avrupa Türkiye'sindekileri de ekleyerek Rum okullarının

sayısını 3500 olarak tespit etmiştir.[4] Ancak Fener Mektebi, Heybeliada Papaz Mektebi

  ve İkinomos Mektebi  Fener Patrikhanesinin atadığı 5 kişilik heyet tarafından yönetilmeye devam etmişlerdi.

Rumlar Tanzimatın "Eğitim yoluyla Osmanlılık" politikalarından kaçınarak  Heybeliada'daki 1844

yılında kurdukları Ortodoks İlahiyat okulu aracılığıyla Yüzyıllardır Türkçeden başka dil bilmeyen

Rum ve Ortodoks insanların Türkçe konuşmamaları ve Türklere düşman olmalarını propaganda

ederek Megola İdeali'niaşılıyorlardı.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         

Rumların kendi mekteplerinin dışında örgütlendiği en önemli okul Merzifon Kolejidir.

1904 yılında Rum öğrenciler okulu merkez edinerek papazlar yardımıyla hızla örgütlenmeye

başlamış ve Pontus ruhunu bölgede güçlü kılmak için her yolu demişlerdir.

İnebolu'dan Batum'a kadar bölgede hızla örgütlerini kurmuş, bölgede vatanı bölme faaliyetine girmişlerdi.

Kolejde; Rum İrfan Kulübü ve Pontus Kulübü kurarak yetiştirdikleri çocukları

Türklere düşman olarak birer fedai haline getirilmişlerdi.

Rum çeteleri savaş boyunca Türk köy ve kasabalarına saldırılar düzenlemiş,

askeri ulaşım ve haberleşmeyi engellemiş, Ruslar adına casusluk yapmışlardı.

Bütün bu olaylar ve devamında Giresun Belediye başkanının oğlu olan Konstantin Kostandinidis

Marsilya'da Pontus'cuları bir araya getirerek sözde Avrupa'daki barış görüşmelerine Pontus fikrini iletmişlerdi.

Son olarak 1921 yılında Türkçe öğretmeni Zeki Bey vahşice şehit edilmiş kurulduğu günden

itibaren misyonerliğin kontrolündeki bu okul ilerleyen günler kapatılmıştı.

TBMM tutanaklarında , Atatürk'ün Nutkunda konuyla ilgili son derece çarpıcı örneklerin

olması  konu hakkında yeterli bilgi vermektedir.

 

 

 

[1] Nafi Atuf(Kansu), Türkiye Maarif Tarihi, s.74. Milliyet Matbaası, İstanbul, 1930.

[2] Kemal Yaman  Millet Düşmanlarının İhanet Planları, Otağ Yayınları,İstanbul, 1971

[3] Tevfik Çavdar, Osmanlıların Yarı Sömürge Oluşu, s. 107, Ahmet Sarı Matbaası, İstanbul 1970.

[4] Necdet Sevinç, Ajan Okulları, s. 191, İleri Sanat Matbaası, İstanbul, 1975.

 
Etiketler: , HEYBELİADA, PAPAZ, MEKTEBİ, VE, RUM, OKULLARI,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
02 Ağustos 2020
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA AÇIK MEKTUP
131 Okunma.
28 Temmuz 2020
101 YIL ÖNCE ERBAA VE ERZURUM'LU NAHİYE MÜDÜRÜ
102 Okunma.
19 Temmuz 2020
YAYLADA BİR NEHİR: KARASU
231 Okunma.
14 Temmuz 2020
TARİHÎ TÜRK YURTLARINDA EMPERYAL OYUNLAR SONA ERMELİDİR.
134 Okunma.
20 Haziran 2020
KAHRAMAN DOKTORLAR VE KOVİT -19 ÜZERİNE
254 Okunma.
31 Mayıs 2020
AÇIK HAVADA CUMA NAMAZI
261 Okunma.
26 Mayıs 2020
KORONA BİZİ AKILLANDIRAMADI...!
184 Okunma.
04 Mayıs 2020
KORONA ERZURUM VE ÖLÜM
607 Okunma.
28 Nisan 2020
REFORMİST VE MUHAFAZAKAR AYDINLARIN ÇELİŞKİSİ
251 Okunma.
09 Nisan 2020
CAMİDE DEĞİL TOPLUM HAYATINDA DA SAFLARI SIKLAŞTIRIN
401 Okunma.
29 Mart 2020
GÜCÜM ARTIK SADECE DUAYA YETİYOR
427 Okunma.
24 Mart 2020
GÜN TEDBİR ALAMA,BARIŞ VE KARDEŞLEŞME GÜNÜDÜR
283 Okunma.
22 Mart 2020
Hiç bir insan kendi yanlışını İslâm'a mal etmesin
226 Okunma.
16 Mart 2020
KORONA'DAN ÖNCE, KORONA'DAN SONRA
404 Okunma.
02 Mart 2020
GÖÇ,HİCRET,SÜRGÜN
364 Okunma.
09 Şubat 2020
FİLİSTİNDE SON TANGO ve TRUMP
465 Okunma.
02 Şubat 2020
DEPREM VE KADER
250 Okunma.
21 Ocak 2020
2020 YILINDA ÖZELEŞTİRİ YAPMAK
338 Okunma.
14 Ocak 2020
KALKINMA AMA NASIL?
326 Okunma.
06 Ocak 2020
MEHDİ İLE YEHOVA'NIN SAVAŞINA HAZIR OLUN
528 Okunma.
01 Ocak 2020
NOEL YÂ DA YILBAŞI
334 Okunma.
15 Aralık 2019
SİZ HİÇ HODAK OLDUNUZ MU?
582 Okunma.
03 Aralık 2019
ERZURUMUN SORUNLARI VE SİYASİLERE ÇAĞRI
501 Okunma.
23 Kasım 2019
ÖĞRETMEN HATIRALARI OKUNUR
444 Okunma.
11 Kasım 2019
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE?
696 Okunma.
31 Ekim 2019
ERZURUMUN GERİ KALMASININ ZİHİN KODLARI
505 Okunma.
26 Ekim 2019
BARIŞ PINARI HAREKATI KAHRAMAN ORDUMUZ VE SONUÇLARI
437 Okunma.
23 Ekim 2019
ERZURUM'U TANITABİLİYOR MUYUZ?
441 Okunma.
20 Ekim 2019
Sultan Melik Mahallesi ve diğerleri...
464 Okunma.
16 Ekim 2019
DARAĞACI MAHALLESİ
431 Okunma.
06 Ekim 2019
TEPE MEZARLIĞI
372 Okunma.
05 Ekim 2019
İFTİRA
394 Okunma.
09 Eylül 2019
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK
837 Okunma.
05 Eylül 2019
ERZURUM İLE SİVAS'IN SİYASETTEKİ AĞIRLIĞI
458 Okunma.
29 Ağustos 2019
ILICA: NEREDEN NEREYE
640 Okunma.
28 Ağustos 2019
ASKERİ MEKTEPLERİN KISA GEÇMİŞİ
681 Okunma.
18 Ağustos 2019
BENİMLE YÜRMEK İSTER MİSİNİZ?
522 Okunma.
13 Ağustos 2019
ALLAH'U EKBER DAĞINDA DONARAK ŞEHİT OLANLARI ANMA VE UYKU TULUMU
451 Okunma.
02 Ağustos 2019
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM
582 Okunma.
20 Temmuz 2019
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -1
516 Okunma.
17 Temmuz 2019
SON ARZUSU OLAN TATAR BÖREĞİNİ YAPAMAMIŞTI
485 Okunma.
11 Temmuz 2019
SAYIN VALİM VE KÜLTÜR MÜDÜRÜNE TEŞEKKÜRLER
519 Okunma.
06 Temmuz 2019
BAYRAKTAR'DAN KARAYAZI'YA
587 Okunma.
19 Haziran 2019
Bir Şehadet Üzerine İnanları Düşünmeye Çağırmak
596 Okunma.
09 Haziran 2019
TÜRK COĞRAFYASINDA ETNİK TAHRİK YAPILMAMALIDIR
623 Okunma.
03 Haziran 2019
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NA AÇIK MEKTUP
672 Okunma.
19 Mayıs 2019
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS
641 Okunma.
10 Mayıs 2019
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...!
619 Okunma.
07 Mayıs 2019
Dil...
497 Okunma.
25 Nisan 2019
ERZURUM KİTAP FUARI
774 Okunma.
21 Nisan 2019
Kuyumcu Hafız Nusret Gedik
1059 Okunma.
14 Nisan 2019
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM
875 Okunma.
26 Mart 2019
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU
802 Okunma.
17 Mart 2019
ŞEHİT BURAK TATAR'IN SON VASİYETİ
819 Okunma.
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
1438 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
829 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
1144 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
913 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
1027 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
1339 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
1336 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
954 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
1250 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
1073 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
1110 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
1495 Okunma.
02 Ekim 2018
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
1464 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
1410 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
1130 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
1297 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
1265 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
1058 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
1831 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
1372 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
1035 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
1248 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
1353 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
1157 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
1467 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
1182 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
1343 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
2673 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
2030 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
1347 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
1515 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
1198 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
1353 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
1536 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
1392 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1706 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
2230 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1641 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1744 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
1594 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
1539 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
1471 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
1598 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
1405 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
1419 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
1421 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
2016 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1745 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1639 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
1516 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
2039 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
1564 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
1593 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
1643 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1560 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
1576 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1650 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1753 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1652 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1647 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
1493 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1675 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1739 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1804 Okunma.
Haber Yazılımı