Yazı Detayı
05 Şubat 2019 - Salı 13:24 Bu yazı 1553 kez okundu
 
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

                     HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI

Yunan Başbakanı Türkiye'ye yapacağı ziyarette Heybeli Ada Papaz Mektebini de ziyaret edecekmiş.

Bu ziyareti anlamak için tarihin derinliklerine gidip Rum okulları hakkında bilgi sahibi olmakla mümkün

olacağını anlamak gerek. Osmanlının yıkılışında nice felaketlerin hazırlayıcısı olan Fener Rum Mektebi,

Heybeli Ada Papaz Mektebi ve Ali Bey Adasındaki İkınomos Mektebinin faaliyetleri bilinmeden açıklanamaz.

Aşağıdaki yazı azda olsa bunu hatırlatmaktadır.

Fatih Sultan Mehmed'in verdiği fermanla Rumlar, yani Ortodokslar Patrikhane bünyesinde kurulmuş

olan Fener Mekteplerinde okuma-yazma işlerini devam ettirmiş, kiliseler, şapeller bünyesinde

papazlar aralıksız özellikle din ağırlıklı Grek tarihi, dili ve coğrafyası üzerinde insan yetiştirmişlerdi.

Fener Rum Mektebi(Patrikhane Mektebi) adında yüksek düzeyde bir okul,

Osmanlı döneminde gelişerek faaliyet göstermiştir. Burada Yunan dili, felsefe, ilahiyat, tıp,

riyaziyat, fiziki bilimler okutuluyordu. Burası Rumluk aleminin bir akademisi, beyni idi.

Mezunları, öğretmen, patrik ve Eflak-Boğdan Voyvodası, Osmanlının en büyük tercümanları olarak atanıyordu.

1700'lerin sonunda okul öğretmenlerinin "Yunan Dilinin Hazinesi" adlı önemli bir sözlük geliştirmişlerdi.

Bu eserle Rumlar milli benliklerinin korumanın en önemli yolunun dil olduğunu kavradılar.

 1774 Küçük Kaynarca Anlaşmasıyla Rusların Ortodoksların hamiliğini üstlenmesiyle yeni bir

döneme girmişlerdi. Bu devirde Mora'da, Erdel Beyliğinde yaptıkları faaliyetle Etnik-i Eterya Cemiyeti'ni

kurmuşlar bunun temelleri Kilise bağlantılı RUM mekteplerinde atılmış, kurucularından biriside İkinomos

Mektebinden mezun olmuş, Eksantra adlı  papaz olmuş, yaptıkları çalışmalarla yeni kitlelere ulaştırılmıştı.

Nafi Atıf Kansu bu olayı şöyle izah etmektedir. "1821 Rum isyanını hazırlayan "Eterya" cemiyeti,

kilise ile el ele vererek mektepler vasıtasıyla milli emellerinin tahakkukuna çalışmıştı.

Ecnebi memleketlerde tahsil görmüş Rum gençlerinin gayretleriyle Mora'da, Teselya'da hatta

İstanbul'da Rum mektepleri dini çehrelerini değiştiriyor, daha ziyade Avrupa'nın milli maarif

hareketlerinden ilham alarak milli bir seciye kazanıyorlardı. Esasen kendilerine Rusya gibi kuvvetli

bir hami kazandıran Kaynarca Muahedesinden (1774)  sonra Rumlar milli istiklal için çalışıyorlardı.[1]

1770'den sonra , Cezayirli Hasan Paşanın izniyle Edremit Cunda Adası (Ali Bey) da Papaz İkonomos

tarafında kurulan akademinin 1884 yılında ele geçen belgelerinde  özetle

1-Türkleri ezeli düşman olarak Rumlara tanıtmak,

 2-Türklerin en ufak hatalarını büyüterek Avrupa'ya duyurmak,

3-Türkleri iktisaden çürütmek, sakat ticaret yolarına götürmek ağır şatlarda kredi vermek,

4-Türk Milletin din, ahlak, maneviyat duygularını çürütmek,

5-Zinaya sevk etmek, külhan beyi ruhuyla büyümelerini sağlamak, küfrü yaygınlaştırmak,

hocalara zengin rum tüccarları vasıtasıyla sokulup yoldan çıkarmak,

6- Din adına uyduruk hikayeleri anlatmalarını sağlamak,

7-Türkler arasında fitne ve fesadın yayılmasını temin etmek savaş zamanlarında

Türklere yapılabilecek tüm kötülükleri yapmak,

7- Doktor ve eczacı Rumların yanlış tedavi ve yanlış ilaçla hasta ve yaralıları öldürmek,

8-Tük çiftçisini ağır faiz yükü altına sokarak elindeki tarlaları almak,

9-Devlet adamlarını yanlış kararlara yönlendirmek, sabotaj ve suikastlar düzenlemek

gibi konuları talebelerine anlatarak uygulama alanına soktukları gözlenmektedir.[2]

Yunan devletinin kurulması söz konusu olduğu 1800'lerede Tüm Rum okulları bir çeşit

ön karakol haline gelmişlerdi. Başta İstanbul, Mora, Teselya ve tüm Rum okulları bir anda

yapısını ve işleyişini değiştirerek, sınıflarda ihtilalcı papazlarla birlikte komitacılar ders vermeğe başlamış,

tüm Rum okulları Etnik-i Eterya'nın kontrolüne girmişti. 1911 yılında bu Rum okullarının sayısı

Anadolu'da 1584'e ulaşmıştı[3]. Refahiye'de bile 2 Rum mektebinin açılmış olması Erzurum'da ilk,

orta mektepleri olmak üzere 3 okulun varlığı bunu gösteriyordu.

Ayrıca Fransızların açtıkları Katolik Rumlarında devam ettiği ilk, orta ve lise mekteplerinin

açılmış olması önemli bir veriydi. Ahmet Ağaoğlu'nun Hâk Gazetesindeki makalesinde Asya Türkiye'sindeki

1584 okuluna diğer Rum okullarıyla birlikte  Avrupa Türkiye'sindekileri de ekleyerek Rum okullarının

sayısını 3500 olarak tespit etmiştir.[4] Ancak Fener Mektebi, Heybeliada Papaz Mektebi

  ve İkinomos Mektebi  Fener Patrikhanesinin atadığı 5 kişilik heyet tarafından yönetilmeye devam etmişlerdi.

Rumlar Tanzimatın "Eğitim yoluyla Osmanlılık" politikalarından kaçınarak  Heybeliada'daki 1844

yılında kurdukları Ortodoks İlahiyat okulu aracılığıyla Yüzyıllardır Türkçeden başka dil bilmeyen

Rum ve Ortodoks insanların Türkçe konuşmamaları ve Türklere düşman olmalarını propaganda

ederek Megola İdeali'niaşılıyorlardı.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         

Rumların kendi mekteplerinin dışında örgütlendiği en önemli okul Merzifon Kolejidir.

1904 yılında Rum öğrenciler okulu merkez edinerek papazlar yardımıyla hızla örgütlenmeye

başlamış ve Pontus ruhunu bölgede güçlü kılmak için her yolu demişlerdir.

İnebolu'dan Batum'a kadar bölgede hızla örgütlerini kurmuş, bölgede vatanı bölme faaliyetine girmişlerdi.

Kolejde; Rum İrfan Kulübü ve Pontus Kulübü kurarak yetiştirdikleri çocukları

Türklere düşman olarak birer fedai haline getirilmişlerdi.

Rum çeteleri savaş boyunca Türk köy ve kasabalarına saldırılar düzenlemiş,

askeri ulaşım ve haberleşmeyi engellemiş, Ruslar adına casusluk yapmışlardı.

Bütün bu olaylar ve devamında Giresun Belediye başkanının oğlu olan Konstantin Kostandinidis

Marsilya'da Pontus'cuları bir araya getirerek sözde Avrupa'daki barış görüşmelerine Pontus fikrini iletmişlerdi.

Son olarak 1921 yılında Türkçe öğretmeni Zeki Bey vahşice şehit edilmiş kurulduğu günden

itibaren misyonerliğin kontrolündeki bu okul ilerleyen günler kapatılmıştı.

TBMM tutanaklarında , Atatürk'ün Nutkunda konuyla ilgili son derece çarpıcı örneklerin

olması  konu hakkında yeterli bilgi vermektedir.

 

 

 

[1] Nafi Atuf(Kansu), Türkiye Maarif Tarihi, s.74. Milliyet Matbaası, İstanbul, 1930.

[2] Kemal Yaman  Millet Düşmanlarının İhanet Planları, Otağ Yayınları,İstanbul, 1971

[3] Tevfik Çavdar, Osmanlıların Yarı Sömürge Oluşu, s. 107, Ahmet Sarı Matbaası, İstanbul 1970.

[4] Necdet Sevinç, Ajan Okulları, s. 191, İleri Sanat Matbaası, İstanbul, 1975.

 
Etiketler: , HEYBELİADA, PAPAZ, MEKTEBİ, VE, RUM, OKULLARI,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
22 Ocak 2021
ERZURUM DERGİLERİNİN DUAYENİ NACİ ELMALI
102 Okunma.
10 Ocak 2021
ERZURUMUN YÜZAKI Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
133 Okunma.
03 Ocak 2021
VAKIF İNSAN ERDAL GÜZEL
165 Okunma.
28 Aralık 2020
ERZURUM’ DA SAVUNMA DUAYENİ SADRETTİN HAŞILOĞLU
117 Okunma.
29 Kasım 2020
YİĞİT YÜREKLİ, DADAŞ HAKKI MEZARARKALI HOCAMA
349 Okunma.
24 Kasım 2020
ERZURUM EĞİTİMİNE HİZMET ETMİŞ ÖĞRETMENLERİMİZ
231 Okunma.
15 Kasım 2020
1900-1955 YILLARI ARASINDA ERZURUM'UN DİN ADAMLARI
248 Okunma.
09 Kasım 2020
ERZURUM MÜFTÜLÜĞÜNE AÇIK MEKTUP
228 Okunma.
03 Kasım 2020
ÖLÜM VE YALNIZLIK
216 Okunma.
29 Ekim 2020
TEVFİK FİKRET, MEHMET AKİF ERSOY
221 Okunma.
10 Ekim 2020
ERZURUM'LU NİYE YETİM HOCA DEDİ
393 Okunma.
29 Eylül 2020
ERZURUM VEREM SAVAŞ DERNEĞİ
325 Okunma.
18 Eylül 2020
ORTA ÖĞRETİME GENEL BAKIŞ
285 Okunma.
15 Eylül 2020
KAĞITÇILIĞIN TARİHİ VE SEKA'NIN KAPATILMASI
232 Okunma.
04 Eylül 2020
ERZURUM EĞİTİM TARİHİ MÜZESİ
447 Okunma.
29 Ağustos 2020
30 AĞUSTOS ZAFERİ VE İKİ TAZEGÜLLÜ
360 Okunma.
19 Ağustos 2020
AMERİKALILAR BUNLARI YAPARKEN NEREDEYDİNİZ?
324 Okunma.
11 Ağustos 2020
HİLÂFET HALİFELİK TARİHSEL SÜREÇ
321 Okunma.
02 Ağustos 2020
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA AÇIK MEKTUP
367 Okunma.
28 Temmuz 2020
101 YIL ÖNCE ERBAA VE ERZURUM'LU NAHİYE MÜDÜRÜ
274 Okunma.
19 Temmuz 2020
YAYLADA BİR NEHİR: KARASU
438 Okunma.
14 Temmuz 2020
TARİHÎ TÜRK YURTLARINDA EMPERYAL OYUNLAR SONA ERMELİDİR.
298 Okunma.
20 Haziran 2020
KAHRAMAN DOKTORLAR VE KOVİT -19 ÜZERİNE
446 Okunma.
31 Mayıs 2020
AÇIK HAVADA CUMA NAMAZI
441 Okunma.
26 Mayıs 2020
KORONA BİZİ AKILLANDIRAMADI...!
352 Okunma.
04 Mayıs 2020
KORONA ERZURUM VE ÖLÜM
838 Okunma.
28 Nisan 2020
REFORMİST VE MUHAFAZAKAR AYDINLARIN ÇELİŞKİSİ
433 Okunma.
09 Nisan 2020
CAMİDE DEĞİL TOPLUM HAYATINDA DA SAFLARI SIKLAŞTIRIN
586 Okunma.
29 Mart 2020
GÜCÜM ARTIK SADECE DUAYA YETİYOR
612 Okunma.
24 Mart 2020
GÜN TEDBİR ALAMA,BARIŞ VE KARDEŞLEŞME GÜNÜDÜR
461 Okunma.
22 Mart 2020
Hiç bir insan kendi yanlışını İslâm'a mal etmesin
364 Okunma.
16 Mart 2020
KORONA'DAN ÖNCE, KORONA'DAN SONRA
547 Okunma.
02 Mart 2020
GÖÇ,HİCRET,SÜRGÜN
541 Okunma.
09 Şubat 2020
FİLİSTİNDE SON TANGO ve TRUMP
650 Okunma.
02 Şubat 2020
DEPREM VE KADER
400 Okunma.
21 Ocak 2020
2020 YILINDA ÖZELEŞTİRİ YAPMAK
475 Okunma.
14 Ocak 2020
KALKINMA AMA NASIL?
461 Okunma.
06 Ocak 2020
MEHDİ İLE YEHOVA'NIN SAVAŞINA HAZIR OLUN
664 Okunma.
01 Ocak 2020
NOEL YÂ DA YILBAŞI
491 Okunma.
15 Aralık 2019
SİZ HİÇ HODAK OLDUNUZ MU?
760 Okunma.
03 Aralık 2019
ERZURUMUN SORUNLARI VE SİYASİLERE ÇAĞRI
661 Okunma.
23 Kasım 2019
ÖĞRETMEN HATIRALARI OKUNUR
597 Okunma.
11 Kasım 2019
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE?
968 Okunma.
31 Ekim 2019
ERZURUMUN GERİ KALMASININ ZİHİN KODLARI
643 Okunma.
26 Ekim 2019
BARIŞ PINARI HAREKATI KAHRAMAN ORDUMUZ VE SONUÇLARI
579 Okunma.
23 Ekim 2019
ERZURUM'U TANITABİLİYOR MUYUZ?
617 Okunma.
20 Ekim 2019
Sultan Melik Mahallesi ve diğerleri...
626 Okunma.
16 Ekim 2019
DARAĞACI MAHALLESİ
563 Okunma.
06 Ekim 2019
TEPE MEZARLIĞI
535 Okunma.
05 Ekim 2019
İFTİRA
564 Okunma.
09 Eylül 2019
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK
1161 Okunma.
05 Eylül 2019
ERZURUM İLE SİVAS'IN SİYASETTEKİ AĞIRLIĞI
589 Okunma.
29 Ağustos 2019
ILICA: NEREDEN NEREYE
782 Okunma.
28 Ağustos 2019
ASKERİ MEKTEPLERİN KISA GEÇMİŞİ
839 Okunma.
18 Ağustos 2019
BENİMLE YÜRMEK İSTER MİSİNİZ?
681 Okunma.
13 Ağustos 2019
ALLAH'U EKBER DAĞINDA DONARAK ŞEHİT OLANLARI ANMA VE UYKU TULUMU
597 Okunma.
02 Ağustos 2019
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM
720 Okunma.
20 Temmuz 2019
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -1
678 Okunma.
17 Temmuz 2019
SON ARZUSU OLAN TATAR BÖREĞİNİ YAPAMAMIŞTI
616 Okunma.
11 Temmuz 2019
SAYIN VALİM VE KÜLTÜR MÜDÜRÜNE TEŞEKKÜRLER
675 Okunma.
06 Temmuz 2019
BAYRAKTAR'DAN KARAYAZI'YA
715 Okunma.
19 Haziran 2019
Bir Şehadet Üzerine İnanları Düşünmeye Çağırmak
735 Okunma.
09 Haziran 2019
TÜRK COĞRAFYASINDA ETNİK TAHRİK YAPILMAMALIDIR
792 Okunma.
03 Haziran 2019
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NA AÇIK MEKTUP
815 Okunma.
19 Mayıs 2019
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS
780 Okunma.
10 Mayıs 2019
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...!
752 Okunma.
07 Mayıs 2019
Dil...
699 Okunma.
25 Nisan 2019
ERZURUM KİTAP FUARI
955 Okunma.
21 Nisan 2019
Kuyumcu Hafız Nusret Gedik
1228 Okunma.
14 Nisan 2019
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM
1063 Okunma.
26 Mart 2019
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU
939 Okunma.
17 Mart 2019
ŞEHİT BURAK TATAR'IN SON VASİYETİ
1012 Okunma.
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
1643 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
960 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
1285 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
1063 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
1165 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
1473 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
1467 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
1095 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
1394 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
1185 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
1237 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
1727 Okunma.
02 Ekim 2018
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
1603 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
1562 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
1245 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
1466 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
1392 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
1186 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
1977 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
1511 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
1137 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
1386 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
1487 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
1309 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
1611 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
1327 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
1498 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
3054 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
2192 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
1518 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
1685 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
1346 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
1472 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
1690 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
1558 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1832 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
2400 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1808 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
1877 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
1708 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
1701 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
1601 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
1744 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
1582 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
1576 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
1558 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
2297 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1882 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1780 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
1707 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
2179 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
1686 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
1726 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
1792 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1677 Okunma.
26 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
1705 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1804 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1896 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1792 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1786 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
1608 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1791 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
1913 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
1930 Okunma.
Haber Yazılımı