Yazı Detayı
26 Ekim 2017 - Perşembe 13:28 Bu yazı 1818 kez okundu
 
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-3
Abdurrahman ZEYNAL
a.zeynal@hotmail.com
 
 

O zor günlerde, imkânların tükendiği, ekonominin çöktüğü, beşeri dünyasının hasta, sakat ve kadınlardan oluştuğu bir ülkenin geriye kalan münevverleri, aydınları, askerleri, din adamları, eşrafları bir araya gelerek Kasım 1918 yılında "Vilayât-ı Şarkiye Müdafaa-ı Hukuk-ı Milliye Cemiyeti'ni" kuruyorlardı. Süleyman Nazif'in kuruluş çalışmalarına katkı sunduğu ve Harputlu Nedim Beyin başkanlık yaptığı cemiyet 13 Kanunu Evvel 1918 yılında resmen kurulmuş, 2 Aralık 1918'de alınan kararla  faaliyetlerine hız vermişti.

İstanbul'da bulunan Cevat Bey(Durusunoğlu) "Vilayât-ı Şarkiye Müdafaa-ı Hukuk-ı Milliye Cemiyeti'nin  kuruluş yetkisini almış, Erzurum'a gelmişti. 3 Mart 1919'da cemiyet resmen kurulmuş, Hakkızade Fehim, Müftü Sadık, Binbaşı Süleyman ve diğer üyeler bir araya gelmek suretiyle  İlk toplantısını Nisan 1919'da yapmış, başkanlığa Hoca Raif Dinç'i getirmişti. Cemiyetin toplantı yerlerinden biri "Asarı Numune-i Terakki Mektebi", diğeri İnas Rüştiye mektebi binasıydı.

Erzurum'da bunlar olurken Yunanlılar İzmir'i işgal etmiş, çevrede katliamlarına ve işgallerine devam etmişlerdi. Bu durum Erzurum'da tepkilere sebep olmuş halk galeyana gelmiş, 15 mayıs 1919'dan sonra mitingler yapılmaya, işgaller protesto edilmeye başlamıştı. Erzurum halkı için 16 Mayıs matem günüydü.

18 Mayısta Lalapaşa meydanında binlerce Erzurumlunun katıldığı büyük bir miting tertip edildi. ABD ve diğer devletlere telgraflar çekildi. Gönderilen telgraflarda  Cevat, Süleyman Necati ve Hüseyin Avni Beylerin imzaları vardı.

İzmir işgal edilmiş, Erzurum halkı protestolara başlamışken ilçeler boş mu duracaktı. Durmadılar, onlarda işgali lanetlediler, telgraflar çektiler. Bayburt Müdafa-i Hukuk-ı Milliye Reisi Fahreddin İzmir'in işgal edilmesini protesto edenler arasında idi.

Bayburt'ta başlayan protesto dalgası Hınıs kazasında yapılan mitingle devam etti.  Alınan kararları telgrafla ilgililere gönderen heyetin başkanlığını  Belediye Reisi İsa Bey ve heyeti yapmıştı. Başta İstanbul hükümeti olmak üzere tüm devlet başkanlarına telgraflar çekilmişti.

Pasinler kazası adına Belediye Reisi Derviş Efendi, 5000 kişinin katıldığı dev miting sonrası alınan kararları telgrafla dünyaya duymak ve ilgili tüm devletlere işgalin sona erdirilmesi için çağrıda bulundu.

Şehir ve ilçelerde öfke dinmiyordu.  2 Haziran'da Erzurum ve Pasinler halkı İzmir'in işgalini telin eden mitingler tertip ediliyor, derhal  işgale son verilmesi isteniyordu.

3 Haziran 1919 yılında İspir'de büyük bir miting daha yapılmış, 20 bin kişi mitinge katılmış, Kaymakam Nesimi Bey alınan kararları telgrafla ilgili tüm devletlere iletmişti.

İspir Müdafaa-ı Hukuk-ı Milliye Reisi Cemal Bey, Vilson'a işgalin sonlandırılması için  telgraf çekiyor ve işgali protesto ediyordu.

Hınıs Kazasında ikinci bir miting tertip edilmiş telgraflarla yine  ilgili taraflar uyarılmıştı.

Pasinler, İspir, Bayburt, Hınıs'ı Kiğı haklı takip ediyor, Belediye Reisi yapılan mitingi telgrafla taraflara bildirenler arasına katılıyor, Hüseyin Hüsnü  Kiğı'lıların duygu ve düşüncelerini dünyaya ilan ediyordu.

Bütün bunlardan sonra 7 Haziran 1919 yılında Erzurumlular durumu sadarete telgrafla bildirerek kararlı olduklarını üzerlerine düşecek görevleri yapmaya hazır olduklarını beyan etmişlerdi.

8 Haziranda "Müdafaa-ı Hukuk Cemiyeti" İnas Rüştiye binasında toplanmış,  Hüseyin Avni Bey'den başka 22 üye toplantıda hazır bulunmuşlardı.

Vilayet Kongresi olarak tarihe geçen bu faaliyetler sonunda 17-21 Haziran arasında çalışmalarını tamamlayarak tüm dünyaya "Doğu Anadolu'nun ikinci bir Kırım olmayacağı" yolunda kesin, kararlı olacaklarını ilan etmişlerdi. Ermenilere kesinlikle direnilecek,  bu konuda gereken tüm tedbirler alınacaktı.

Ayrıca karalar içinde şehirde  iptidai mekteplerin yanında bir Darulmuallimin açılması kararlaştırılmış, göç yasaklanmıştı.

23 Temmuz 1919 yılında yapılan Erzurum Kongresi  kararlardan biri "Kuvay-ı Milliyeyi Amil, Milli İradeyi hakim kılmak esastır" ilkesi Kurtuluş savaşına giden yolun ilk basamaklarından biri olmuştu.

Bu arada  1 Mayıs 1920 de Telgrafçılar Cemiyeti kurularak resmen Milli Mücadele'nin haberleşme işinde Erzurumlu PTT'ciler önemli görevler üstlenmişlerdi.

İstanbul'un işgali üzerine Lalapaşa meydanında yapılan miting ve Murt Paşa Cami'sinde dönemin kadın muallimlerinin öncülüğünde bayanların katıldığı,önce Mevlit okutulup peşinden minbere çıkan Zeliha Faika Ünlüerin'in yaptığı konuşma katılanları ayağa kaldırmış, akabinde  ABD ve diğer Avrupa devletlerinin hükümetlerine telgraflar çekilmiş, Erzurumlu kadınların haklı istekleri cihana duyurulmuştu

Kasabaların halkı tarafından düzenlenen protesto mitingleri ve alınan kararlar başta İstanbul hükümeti olmak üzere itilaf devletlerine ve ABD'ye çekilen telgraflarla İstanbul'un işgali telin edilmiş, Türk milletinin bu yapılan haksızlıkların altında kalmayacağı tüm dünyaya ilan edilmişti.

Sonuç olarak yukarıda sıraladığım olaylar, 23 Temmuz Kongresi'nin kazandırdığı moral, aslında Milli Mücadele Erzurum'da başlamıştır konusundaki tezi güçlendirmektedir. Kuvay-ı Milliye'nin kurulup gelişmesinin başlangıcında, gelişmesinde Erzurum hep ön sırada olmuştur. O halde artık resmi belgelere bunun böyle geçmesinin yararı vardır. Bilim adamlarının bu yönde çaba harcamaları, gerçekleri gün yüzüne çıkarmaları ve bu yönde kamuoyu oluşturmaları gerekmektedir.

                      

 

 
Etiketler: Milli, Mücadele, Erzurum'dan, Başlıyor-3,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
08 Mayıs 2021
KADİR GECESİ ÖNCESİNDE MUTLAKA BUNLARI YAPIN
108 Okunma.
25 Nisan 2021
İSYAN EDİYORUM
235 Okunma.
23 Nisan 2021
HATIRAMDAKİ 23 NİSAN
79 Okunma.
19 Nisan 2021
ERZURUM BARLARI VE DR ORHAN YÜCE
96 Okunma.
27 Mart 2021
MİLLİ ŞUUR
364 Okunma.
08 Mart 2021
ANAMIN ŞAHSINDA TÜM KADINLARA
158 Okunma.
21 Şubat 2021
DR. MELİH ZEYNAL'IN HATIRASINA
161 Okunma.
15 Şubat 2021
ERZURUM BARLARININ YAŞAYAN DUAYENİ HAMİT YAVUZER
175 Okunma.
08 Şubat 2021
Erzurum'un yüz akı Doktor Sadık Yalçın
223 Okunma.
31 Ocak 2021
Hocam Bedir Avcı
285 Okunma.
24 Ocak 2021
SEVDASI ERZURUM OLAN MUZAFFER TAŞYÜREK
357 Okunma.
22 Ocak 2021
ERZURUM DERGİLERİNİN DUAYENİ NACİ ELMALI
254 Okunma.
10 Ocak 2021
ERZURUMUN YÜZAKI Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
334 Okunma.
03 Ocak 2021
VAKIF İNSAN ERDAL GÜZEL
350 Okunma.
28 Aralık 2020
ERZURUM’ DA SAVUNMA DUAYENİ SADRETTİN HAŞILOĞLU
303 Okunma.
29 Kasım 2020
YİĞİT YÜREKLİ, DADAŞ HAKKI MEZARARKALI HOCAMA
567 Okunma.
24 Kasım 2020
ERZURUM EĞİTİMİNE HİZMET ETMİŞ ÖĞRETMENLERİMİZ
380 Okunma.
15 Kasım 2020
1900-1955 YILLARI ARASINDA ERZURUM'UN DİN ADAMLARI
373 Okunma.
09 Kasım 2020
ERZURUM MÜFTÜLÜĞÜNE AÇIK MEKTUP
331 Okunma.
03 Kasım 2020
ÖLÜM VE YALNIZLIK
319 Okunma.
29 Ekim 2020
TEVFİK FİKRET, MEHMET AKİF ERSOY
368 Okunma.
10 Ekim 2020
ERZURUM'LU NİYE YETİM HOCA DEDİ
525 Okunma.
29 Eylül 2020
ERZURUM VEREM SAVAŞ DERNEĞİ
444 Okunma.
18 Eylül 2020
ORTA ÖĞRETİME GENEL BAKIŞ
396 Okunma.
15 Eylül 2020
KAĞITÇILIĞIN TARİHİ VE SEKA'NIN KAPATILMASI
363 Okunma.
04 Eylül 2020
ERZURUM EĞİTİM TARİHİ MÜZESİ
573 Okunma.
29 Ağustos 2020
30 AĞUSTOS ZAFERİ VE İKİ TAZEGÜLLÜ
479 Okunma.
19 Ağustos 2020
AMERİKALILAR BUNLARI YAPARKEN NEREDEYDİNİZ?
487 Okunma.
11 Ağustos 2020
HİLÂFET HALİFELİK TARİHSEL SÜREÇ
450 Okunma.
02 Ağustos 2020
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA AÇIK MEKTUP
486 Okunma.
28 Temmuz 2020
101 YIL ÖNCE ERBAA VE ERZURUM'LU NAHİYE MÜDÜRÜ
400 Okunma.
19 Temmuz 2020
YAYLADA BİR NEHİR: KARASU
565 Okunma.
14 Temmuz 2020
TARİHÎ TÜRK YURTLARINDA EMPERYAL OYUNLAR SONA ERMELİDİR.
397 Okunma.
20 Haziran 2020
KAHRAMAN DOKTORLAR VE KOVİT -19 ÜZERİNE
577 Okunma.
31 Mayıs 2020
AÇIK HAVADA CUMA NAMAZI
562 Okunma.
26 Mayıs 2020
KORONA BİZİ AKILLANDIRAMADI...!
452 Okunma.
04 Mayıs 2020
KORONA ERZURUM VE ÖLÜM
960 Okunma.
28 Nisan 2020
REFORMİST VE MUHAFAZAKAR AYDINLARIN ÇELİŞKİSİ
554 Okunma.
09 Nisan 2020
CAMİDE DEĞİL TOPLUM HAYATINDA DA SAFLARI SIKLAŞTIRIN
682 Okunma.
29 Mart 2020
GÜCÜM ARTIK SADECE DUAYA YETİYOR
735 Okunma.
24 Mart 2020
GÜN TEDBİR ALAMA,BARIŞ VE KARDEŞLEŞME GÜNÜDÜR
569 Okunma.
22 Mart 2020
Hiç bir insan kendi yanlışını İslâm'a mal etmesin
478 Okunma.
16 Mart 2020
KORONA'DAN ÖNCE, KORONA'DAN SONRA
641 Okunma.
02 Mart 2020
GÖÇ,HİCRET,SÜRGÜN
657 Okunma.
09 Şubat 2020
FİLİSTİNDE SON TANGO ve TRUMP
754 Okunma.
02 Şubat 2020
DEPREM VE KADER
558 Okunma.
21 Ocak 2020
2020 YILINDA ÖZELEŞTİRİ YAPMAK
608 Okunma.
14 Ocak 2020
KALKINMA AMA NASIL?
572 Okunma.
06 Ocak 2020
MEHDİ İLE YEHOVA'NIN SAVAŞINA HAZIR OLUN
774 Okunma.
01 Ocak 2020
NOEL YÂ DA YILBAŞI
591 Okunma.
15 Aralık 2019
SİZ HİÇ HODAK OLDUNUZ MU?
864 Okunma.
03 Aralık 2019
ERZURUMUN SORUNLARI VE SİYASİLERE ÇAĞRI
787 Okunma.
23 Kasım 2019
ÖĞRETMEN HATIRALARI OKUNUR
704 Okunma.
11 Kasım 2019
NE OLDU BİZE, BU GİDİŞ NEREYE?
1110 Okunma.
31 Ekim 2019
ERZURUMUN GERİ KALMASININ ZİHİN KODLARI
744 Okunma.
26 Ekim 2019
BARIŞ PINARI HAREKATI KAHRAMAN ORDUMUZ VE SONUÇLARI
667 Okunma.
23 Ekim 2019
ERZURUM'U TANITABİLİYOR MUYUZ?
723 Okunma.
20 Ekim 2019
Sultan Melik Mahallesi ve diğerleri...
814 Okunma.
16 Ekim 2019
DARAĞACI MAHALLESİ
674 Okunma.
06 Ekim 2019
TEPE MEZARLIĞI
674 Okunma.
05 Ekim 2019
İFTİRA
721 Okunma.
09 Eylül 2019
HACI CUMA MAHALLESİNDEN ERZURUMU SEYRETMEK
1301 Okunma.
05 Eylül 2019
ERZURUM İLE SİVAS'IN SİYASETTEKİ AĞIRLIĞI
691 Okunma.
29 Ağustos 2019
ILICA: NEREDEN NEREYE
895 Okunma.
28 Ağustos 2019
ASKERİ MEKTEPLERİN KISA GEÇMİŞİ
1001 Okunma.
18 Ağustos 2019
BENİMLE YÜRMEK İSTER MİSİNİZ?
830 Okunma.
13 Ağustos 2019
ALLAH'U EKBER DAĞINDA DONARAK ŞEHİT OLANLARI ANMA VE UYKU TULUMU
743 Okunma.
02 Ağustos 2019
SÜLEYMAN NECATİ VE ERZURUM
826 Okunma.
20 Temmuz 2019
100. YILINDA MİLLİ MÜCADELE VE ERZURUM -1
787 Okunma.
17 Temmuz 2019
SON ARZUSU OLAN TATAR BÖREĞİNİ YAPAMAMIŞTI
785 Okunma.
11 Temmuz 2019
SAYIN VALİM VE KÜLTÜR MÜDÜRÜNE TEŞEKKÜRLER
872 Okunma.
06 Temmuz 2019
BAYRAKTAR'DAN KARAYAZI'YA
812 Okunma.
19 Haziran 2019
Bir Şehadet Üzerine İnanları Düşünmeye Çağırmak
865 Okunma.
09 Haziran 2019
TÜRK COĞRAFYASINDA ETNİK TAHRİK YAPILMAMALIDIR
895 Okunma.
03 Haziran 2019
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NA AÇIK MEKTUP
929 Okunma.
19 Mayıs 2019
100 YIL ÖNCE 19 MAYIS
882 Okunma.
10 Mayıs 2019
KAYBETTİK...! MAĞLUP OLDUK...!
843 Okunma.
07 Mayıs 2019
Dil...
920 Okunma.
25 Nisan 2019
ERZURUM KİTAP FUARI
1123 Okunma.
21 Nisan 2019
Kuyumcu Hafız Nusret Gedik
1354 Okunma.
14 Nisan 2019
YEŞİL MERCİMEK ÜRETİMİ VE ÇÖZÜM
1163 Okunma.
26 Mart 2019
ÖNLÜK, FORMA ve AİDİYET DUYGUSU
1052 Okunma.
17 Mart 2019
ŞEHİT BURAK TATAR'IN SON VASİYETİ
1136 Okunma.
12 Şubat 2019
PALANDÖKEN BELEDİYESİ ve BEYAZ ŞEHİR PALANDÖKEN DERGİSİ
1767 Okunma.
10 Şubat 2019
KARA TREN VE ERZURUM İSTASYONU
1074 Okunma.
05 Şubat 2019
HEYBELİADA PAPAZ MEKTEBİ VE RUM OKULLARI
1657 Okunma.
16 Ocak 2019
KENEVİR EKİMİNDEN BEZİRHANELERE
1392 Okunma.
06 Ocak 2019
RADİKAL İSLAMCILARIN DEĞİŞİMİ
1171 Okunma.
25 Aralık 2018
SARIKAMIŞ ANMA TÖRENLERİ Er-Vak'ın ESERİDİR
1279 Okunma.
03 Aralık 2018
TARIMSAL ÜRETİM NASIL ARTIRILIR
1563 Okunma.
17 Kasım 2018
TUZAK VE PROVAKATÖR
1561 Okunma.
14 Kasım 2018
OSMANLI PAY EDİLİRKEN
1198 Okunma.
04 Kasım 2018
AZİZİYE TABYALARI, NENE HATUN VE 9 KASIM RUHU
1509 Okunma.
31 Ekim 2018
Av. Tuncer Aktaş Güzel İnsandı
1288 Okunma.
21 Ekim 2018
TARİHÎ TÜRK-ERMENİ MESELESİNE KISA BİR BAKIŞ…
1336 Okunma.
14 Ekim 2018
Güzel Bir Bürokrat
1895 Okunma.
02 Ekim 2018
BÜYÜK SELÇUKLU VEZİRİ NİZAM'ÜL-MÜLK
1706 Okunma.
26 Eylül 2018
NE OLDU BİZE?
1680 Okunma.
17 Eylül 2018
Erzurum'un Yeni Milli Eğitim Müdürünü Neler Bekliyor?
1333 Okunma.
09 Eylül 2018
Duymak istemiyorum!
1662 Okunma.
02 Eylül 2018
Erzurum'da Eğitim Çıkmazı ve Yeni Müdürden Beklentilerimiz
1502 Okunma.
29 Ağustos 2018
TÜRK ORDUSU VE ZAFER BAYRAMI
1281 Okunma.
13 Ağustos 2018
Türkiye-ABD'nin 71 yıllık müttefikliği üzerine
2083 Okunma.
05 Ağustos 2018
ERZURUMUN ALTIN YILLARI(1948-1985)
1608 Okunma.
03 Ağustos 2018
ERZURUM RADYOSU KAPATILMASIN
1227 Okunma.
30 Temmuz 2018
OSMANLI TOPLUMU VE BÜROKRASİ
1483 Okunma.
23 Temmuz 2018
23 TEMMUZ ERZURUM KONGRESİ
1576 Okunma.
17 Temmuz 2018
Mehmet Sekmen Başkanıma Açık Mektup
1419 Okunma.
06 Temmuz 2018
ERZURUM'DAN NARMAN'A
1716 Okunma.
04 Temmuz 2018
Adalet Yine Adalet
1451 Okunma.
27 Haziran 2018
Taş Kalpli!
1604 Okunma.
07 Haziran 2018
Prof. Dr. EROL KÜRKÇÜOĞLU
3193 Okunma.
03 Mayıs 2018
2026 KIŞ OLİMPİYATLARI ERZURUM'A
2410 Okunma.
28 Nisan 2018
Özlemim...
1701 Okunma.
13 Nisan 2018
Milli Eğitim Bakanlığı Tartışılırken
1777 Okunma.
05 Nisan 2018
Acı, Dram ve Çaresizlik
1446 Okunma.
02 Nisan 2018
Gün Batımında Erzurum Ovası
1558 Okunma.
29 Mart 2018
Milli Eğitim Bakalığı'na Açık Mektup
1790 Okunma.
26 Mart 2018
Erzurum sokaklarında kısa bir tur
1674 Okunma.
21 Mart 2018
BİBİLİK oyununu oynadınız mı?
1920 Okunma.
13 Mart 2018
12 Mart Erzurum'un Kurtuluşu ve Yapılan Yanlışlar
2586 Okunma.
05 Mart 2018
Mehmetçik Vakfı ve Afrinde Mehmetçik
1895 Okunma.
14 Şubat 2018
İnsan ve Şeytan Arkadaş Olursa
2000 Okunma.
02 Şubat 2018
O, Bizim Namusumuzu Korudu
1836 Okunma.
26 Ocak 2018
İbrahim Erkal Kültür Merkezi
1792 Okunma.
23 Ocak 2018
Kan Sınırları Haritasından Afrin'e
1695 Okunma.
11 Ocak 2018
Topdağı Caddesi'nden Mecidiye Tabyası'na
1843 Okunma.
06 Ocak 2018
Sarıkamış Anma Törenleri ERVAK'ın Eseridir
1692 Okunma.
02 Ocak 2018
2017 yılı Erzurum Değerlendirmesi
1665 Okunma.
27 Aralık 2017
Şehit oldular...
1650 Okunma.
16 Aralık 2017
Erzurum'da kapanan fabrikalar
2519 Okunma.
07 Aralık 2017
Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın Kısa Tarihçesi
1977 Okunma.
25 Kasım 2017
Kanmayın, kandırılmayın, kandırmayın...
1883 Okunma.
23 Kasım 2017
Öğretmen Olmak
1818 Okunma.
16 Kasım 2017
Taziye Çadırı Kaldırılsın!
2279 Okunma.
11 Kasım 2017
140 yıl sonra Aziziye Tabyalarına yürümek
1787 Okunma.
08 Kasım 2017
Eğitimde Kısır Döngü…
1813 Okunma.
06 Kasım 2017
İftira olmuştan beterdir
1903 Okunma.
27 Ekim 2017
Cumhurıyete giden yol
1775 Okunma.
21 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-2
1895 Okunma.
14 Ekim 2017
Milli Mücadele Erzurum'dan Başlıyor-1
1997 Okunma.
09 Ekim 2017
Şarapnelin kopardığı kol ve toprağa damlayan kan
1941 Okunma.
04 Ekim 2017
Kağızmana Ismarladım Nar Gele...
1948 Okunma.
02 Ekim 2017
Yöneticilerde İtikafa Girse
1720 Okunma.
27 Eylül 2017
Eğitimde her değişim iflasın göstergesidir
1882 Okunma.
23 Eylül 2017
Ciddi, Ciddiyet,Ciddi Olmak..!
2066 Okunma.
19 Eylül 2017
ERZURUM'DA BİR MEKÂN: HAMZAHANE
2042 Okunma.
Haber Yazılımı